Ngành năng lượng Việt Nam đã có bước phát triển vượt bậc trong nhiều năm qua, đáp ứng nhu cầu điện cho phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Nhiệt điện đã đóng góp đáng kể vào nền kinh tế - xã hội ở mỗi loại hình nguồn điện truyền thống, giống như điện.
Tuy nhiên, trong bối cảnh nguồn nhiên liệu hóa thạch ngày càng cạn kiệt, nhiệt điện có nguy cơ ô nhiễm, điện đã được khai thác đến hạn và điện hạt nhân vẫn còn những nghi ngại an toàn, thì việc nghiên cứu, bổ sung và dần thay thế nguồn nhiệt điện, điện bằng năng lượng tái tạo từ gió, mặt trời, sinh khối... là xu hướng tất yếu của thế giới và Việt Nam.
 |
Năng lượng tái tạo đã trở thành một lĩnh vực quan tâm và phát triển từ khá sớm ở nhiều quốc gia phát triển. Như tại Điển, Đan Mạch, Áo, Pháp và các quốc gia khác... Năm 2014, năng lượng tái tạo được sử dụng chiếm khoảng 13,4% tổng năng lượng tiêu thụ năng lượng.
Với điều kiện thuận lợi nằm trong khu vực cận nhiệt đới gió mùa với bờ biển dài hơn 3.000 km, Việt Nam là một trong các quốc gia có tiềm năng phát triển năng lượng tái tạo quan trọng như điện, năng lượng gió, năng lượng mặt trời, năng lượng sinh khối, năng lượng địa nhiệt, v.v.
Với tổng số giờ nắng trong năm dao động trong khoảng 1.400–3.000 giờ và cường độ bức xạ mặt trời trung bình khoảng 4-5 kWh/m2/ngày, Việt Nam được cho là một quốc gia có tiềm năng rất lớn về năng lượng mặt trời, đặc biệt ở các vùng miền trung và miền nam của đất nước. Năng lượng mặt trời ở Việt Nam có sẵn quanh năm, khá ổn định và phân bố rộng rãi trên các vùng miền khác nhau của đất nước. Đặc biệt, số ngày nắng trung bình trên các tỉnh miền Trung và miền Nam là khoảng 300 ngày mỗi năm.
Trong những năm gần đây, Nhà nước đã đưa ra các chính sách để thu hút các nhà đầu tư đến với các nguồn năng lượng tái tạo. Hiến pháp 2013 "Nhà nước khuyến khích mọi hoạt động bảo vệ môi trường, phát triển, sử dụng năng lượng mới, năng lượng tái tạo" đã đề cập cụ thể đến quan điểm phát triển năng lượng sạch và năng lượng tái tạo của Việt Nam (khoản 2, Điều 63).
Các luật như: Luật Thuế bảo vệ môi trường năm 2010, Luật sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả năm 2010, Luật điện lực năm 2012, Luật đất đai năm 2013, Luật bảo vệ môi trường năm 2014, Luật đầu tư năm 2014... ; Chiến lược phát triển năng lượng quốc gia; Quyết định số 879/QĐ-TTg, ngày 9/6/2014 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Chiến lược phát triển công nghiệp đến năm 2025, với tầm nhìn đến năm 2035 đã đưa ngành năng lượng tái tạo vào lĩnh vực ưu tiên; Quyết định số 2068/QĐ-TTg, ngày 25/11/2015 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược Phát triển năng lượng tái tạo của Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050.
Quyết định số 37/2011/QĐ-TTg ngày 29/6/2011 về cơ chế hỗ trợ phát triển các dự án điện gió tại Việt Nam (được sửa đổi, bổ sung bởi Quyết định số 39/2018/QĐ-TTG ngày 10/9/2018) và Quyết định số 24/2014/QĐ-TTg Ngày 24/3/2014 về cơ chế hỗ trợ Phát triển các dự án điện sinh khối của Việt Nam (được bổ sung, sửa đổi bởi Quyết định số 08/2020 /QĐ-TTg ngày 05/3/2020). Quyết định số 13/2020/QĐ-TTg, ngày 6/4/2020 về cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời tại Việt Nam
Trong những năm gần đây, các chính sách, pháp luật nêu trên đã tạo ra một cơ sở pháp lý nhất định cho việc phát triển năng lượng tái tạo ở Việt Nam. Bảo đảm cung cấp điện trong những năm gần đây để đáp ứng mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội, giảm phát thải khí gây hiệu ứng nhà kính và tăng tính chủ động trong việc cung cấp điện...
Tuy nhiên, do đây là lĩnh vực mới, liên quan đến nhiều cơ quan quản lý khác nhau, các quy định, chính sách và pháp luật vẫn chưa được thiết lập kỹ lưỡng, chưa giải quyết được các vấn đề phát sinh trong lĩnh vực năng lượng tái tạo: Chính sách tạo điều kiện phát triển công nghệ để phát triển năng lượng tái tạo chưa được quan tâm; Chưa có cơ chế, hệ thống giao dịch tín chỉ năng lượng tái tạo; Thủ tục cấp phép tương đối phức tạp và liên quan đến nhiều loại cơ quan chức năng khác nhau; Các chính sách và hướng dẫn cụ thể liên quan đến tài chính và các cơ chế hỗ trợ đầu tư chưa được ban hành; Ngoài ra, các dự án phát triển điện gió ngoài khơi kết hợp với sản xuất nhiên liệu điện phân (như hydro, amoniac) chưa được hướng dẫn.
Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 55-NQ/TW vào ngày 11/02/2020 về định hướng chiến lược phát triển năng lượng quốc gia của Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, trong đó nêu rõ: Về quan điểm chỉ đạo: Phát triển đồng bộ, hợp lý và đa dạng hóa các loại hình năng lượng; ưu tiên khai thác, sử dụng triệt để và hiệu quả các nguồn năng lượng tái tạo. Về mục tiêu cụ thể: Tỉ lệ các nguồn năng lượng tái trong tổng cung cấp năng lượng sơ cấp đạt khoảng 15-20% vào năm 2030; 25–40% vào năm 2045.
Về nhiệm vụ và giải pháp: Xây dựng các cơ chế, chính sách đột phá để khuyến khích và thúc đẩy tăng trưởng nguồn năng lượng tái tạo nhằm thay thế tối đa các nguồn năng lượng hóa thạch. ưu tiên phát điện bằng năng lượng gió và mặt trời; khuyến khích xây dựng các nhà máy điện sử dụng rác thải đô thị, sinh khối và chất thải rắn đi đôi với công tác bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế tuần hoàn. Tạo và phát triển một số trung tâm năng lượng tái tạo khu vực và địa phương có lợi thế.
Đầu tư hiện đại hóa ngành điện từ khâu sản xuất, truyền tải đến phân phối để đáp ứng nhu cầu phát triển của thị trường điện, có khả năng tích hợp nguồn năng lượng tái tạo nguồn quy mô lớn; tăng cường khả năng bảo đảm an ninh mạng lưới điện và chất lượng dịch vụ điện. Lập kế hoạch thực hiện thị trường điện cạnh tranh, cơ chế hợp đồng mua bán điện trực tiếp giữa nhà sản xuất và người tiêu thụ, cơ chế đấu thầu, đấu giá cung cấp năng lượng phù hợp, đặc biệt trong các dự án đầu tư năng lượng tái tạo, năng lượng mới và minh bạch giá mua bán điện. Nghiên cứu, phát triển và ban hành luật về năng lượng tái tạo.
Do đó, để giải quyết các vấn đề nêu trên và có một môi trường pháp lý đủ mạnh mẽ và ổn định để thu hút các nhà đầu tư phát triển trong lĩnh vực năng lượng tái tạo trong bối cảnh chung của toàn cầu sử dụng năng lượng sạch nhất, cần phải xây dựng luật về phát triển năng lượng tái tạo tại Việt Nam trên cơ sở định hướng của Bộ Chính trị đã được giao tại Nghị quyết 55-NQ/TW về định hướng chiến lược phát triển năng lượng quốc gia của Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Nhàn Lê - Chuyên viên Vụ Pháp chế, Bộ Công Thương/
Báo Công Thương
Cập nhật tin tức công nghệ mới nhất tại fanpage Công nghệ & Cuộc sống