Một khu vực khai thác cao lanh ở xã Lộc Châu, thành phố Bảo Lộc. (Ảnh: Chu Quốc Hùng/TTXVN)Hiện có 4 doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng, bao gồm Công ty cổ phần L.Q Joton Lâm Đồng, Công ty cổ phần khoáng sản và vật liệu xây dựng Lâm Đồng, Công ty trách nhiệm hữu hạn thương mại và trồng trọt Tuấn Thiện, Công ty trách trách nhiệm hữu hạn Anh Kiên, được cấp phép khai thác, chế biến cao lanh trên diện tích 210ha, chủ yếu ở xã Lộc Châu (thành phố Bảo Lộc), một phần xã Lộc Tân (huyện Bảo Lâm).
Cục thuế tỉnh Lâm Đồng báo cáo rằng từ khi được cấp phép (doanh nghiệp sớm nhất từ năm 2015) đến nay, bốn đơn vị đã khai thác hơn 1,7 triệu tấn cao lanh, chủ yếu là bán thô, nộp ngân sách nhà nước 174 tỷ đồng. Tuy nhiên, đến hết tháng 12/2022, vẫn còn 2/4 đơn vị nợ thuế 5,5 tỷ đồng.
Có mặt tại bãi khai thác cao lanh xã Lộc Châu, thành phố Bảo Lộc ngày 3/3, phóng viên dễ nhận thấy khu vực các ngọn đồi tại thôn 1, 2 và 3... của xã Lộc Châu như một đại công trường với ngổn ngang bãi tập kết cao lanh chất cao như núi dọc đường vào khu mỏ.
Những chiếc xe tải hạng nặng chở hàng chục tấn cao lanh thô chạy qua khiến bụi bay mù mịt, nhiều lớp bụi cao lanh trắng phủ dày trên cây trồng và nhà dân hai bên đường.
Đáng chú ý, trong số hàng chục bãi tập kết cao lanh, chỉ có vài ba bãi có trạm cân, lắp đặt camera theo dõi, còn lại các bãi khác, máy múc cao lanh thô từ bãi tập kết lên những chiếc xe vận tải hạng nặng, sau đó xe chạy thẳng ra khỏi địa bàn tỉnh, đưa đi các tỉnh, thành phố phía Nam tiêu thụ mà không đi qua trạm cân.
[Lâm Đồng: Siết chặt, chấn chỉnh hoạt động khai thác khoáng sản]
Lượng phương tiện ra vào khu vực các nhà máy chế biến chỉ bằng một phần nhỏ lượng phương tiện chuyên chở cao lanh thô ra khỏi địa bàn. Đặc biệt, các phương tiện vận chuyển cao lanh thô bắt đầu di chuyển ra khỏi địa bàn khi trời tối khi trời tối...
Bắt đầu từ năm 2006, khi Bộ Tài nguyên và Môi trường cấp giấy phép khai thác cho Công ty cổ phần khoáng sản và vật liệu xây dựng Lâm Đồng, việc khai thác cao lanh tại xã Lộc Châu đã được bắt đầu.
Bốn đơn vị đã được cấp phép khai thác trữ lượng hơn 17,6 triệu tấn cao lanh trên diện tích 210 ha trên địa bàn tính đến thời hạn từ 16 đến 29 năm. Trữ lượng cao lanh ở Lâm Đồng được cho là khá lớn so với cả nước và có thể khai thác hàng chục năm nữa. Tuy nhiên, hiện tại, cao lanh Lâm Đồng không thể chế biến sâu tại chỗ; thay vào đó, chúng chủ yếu được xuất thô tới các tỉnh phía Nam và không mang lại hiệu quả kinh tế tốt nhất cho tỉnh.
Mặc dù đã hoạt động được 17 năm, doanh nghiệp vẫn phải vật lộn vì môi trường bị ô nhiễm và cơ quan chức năng địa phương chỉ dừng lại ở mức đã ghi nhận phản ánh của người dân. Nhóm phóng viên đã đi khảo sát nhiều gia đình sống dọc tuyến đường thường xuyên có phương tiện vận chuyển cao lanh từ khu mỏ của xã Lộc Châu ra Quốc lộ 20 hướng về các tỉnh phía Nam vào ngày 31/3 để tìm hiểu những tác động đến đời sống của người dân. Nhiều gia đình thường xuyên bỏ đi hoặc đóng cửa để sống ở nơi khác. Khi nhắc đến hai từ "cao lanh", những gia đình phải bám trụ lại để mưu sinh đều bày tỏ sự ám ảnh.
Một vỉa cao lanh đang được khai thác. (Ảnh: Chu Quốc Hùng/TTXVN)Ông T.Q.L, 56 tuổi, đang tưới càphê ở rẫy ven con đường từ các mỏ cao lanh ra Quốc lộ 20, cho biết ngày nào vườn càphê cũng bị phủ trắng bụi cao lanh, vì vậy ông phải bơm nước tưới để ngăn cây chết. Từ hàng chục năm qua, người dân đã liên tục kêu cứu khi môi trường bị ô nhiễm nhưng không hiệu quả.
Ông Vũ Văn Vân, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Lộc Châu, trao đổi với nhóm phóng viên rằng hiện có 4 doanh nghiệp được cấp phép khai thác cao lanh trên địa bàn xã. Tuy nhiên, chỉ có hai doanh nghiệp có nhà máy chế biến, không đủ nhu cầu, vì vậy phần lớn là xuất khẩu cao lanh thô ra các tỉnh khác.
Ủy ban Nhân dân xã đã phát hiện ra rằng các doanh nghiệp này có lắp đặt một số trạm cân tại bãi tập kết chính sau khi kiểm tra trên địa bàn. Ba bãi tập kết cao lanh đặt ở vị trí không đúng quy định đã bị Ủy ban Nhân dân xã xử phạt vào năm 2020. Ông Vũ Văn Vân thừa nhận tình trạng các phương tiện vận chuyển cao lanh thô ra ngoài vượt quá trọng tải cho phép, có che phủ bạt nhưng còn rơi vãi ra ngoài. Trong các cuộc Hội đồng nhân dân xã tiếp xúc cử tri, cử tri phản ánh tình trạng ô nhiễm môi trường, hiện tượng "xã hội đen" đe, ngăn cản người dân đi qua các khu vực khai thác để vào vườn, vào rừng...
Theo ông Trần Quang Hoài, Phó trưởng phòng Tài nguyên và Môi trường thành phố Bảo Lộc, về những tác động của việc khai thác cao lanh đối với dân chúng, ông cho rằng do có đơn vị đến khai thác cao lanh nên người dân mới có con đường đi, lợi ích nhiều hơn thiệt hại.
Ủy ban Nhân dân tỉnh Lâm Đồng đã có văn bản số 3060/UBND-TL vào ngày 5 tháng 4 năm 2023 về việc chấn chỉnh hoạt động khai thác, sử dụng cao lanh trên địa bàn, trong đó nêu rõ rằng một số nhà máy chế biến cao lanh cầm chừng, sơ chế theo dạng lọc tạp chất, đóng bánh thành cao lanh làm nguyên liệu, chưa thực hiện chế biến sâu.
Ủy ban Nhân dân tỉnh có ý kiến qua kiểm tra đã xác định 4 doanh nghiệp được cấp phép khai thác, chế biến cao lanh chủ yếu khai thác lộ thiên, xuất bán thô cho các đơn vị tiêu thụ trong nước để sản xuất gạch men, gốm sứ, v.v.
Các đơn vị này chưa thực hiện tốt công tác bảo vệ môi trường; chậm đầu tư máy móc thiết bị chế biến sâu, tinh chế cao lanh để nâng cao giá trị gia tăng. Tổng cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam và Thanh tra Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh đã xử phạt vi phạm hành chính trong quá trình triển khai dự án.
Ủy ban Nhân dân thành phố Bảo Lộc, huyện Bảo Lâm và các sở, ngành liên quan được lãnh đạo Ủy ban Nhân dân tỉnh Lâm Đồng giao tăng cường chống thất thu thuế, thường xuyên kiểm tra hoạt động vệ sinh môi trường tại hiện trường khai thác mỏ, kiểm tra, đôn đốc doanh nghiệp khai thác, chế biến cao lanh thực hiện dự án theo đúng giấy phép đầu tư được cấp phép. Các trường hợp vi phạm sẽ được xử lý hoặc kiến nghị cấp có thẩm quyền xử lý theo quy định trong quý 2/2023...
Ông Vũ Văn Vân, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Lộc Châu, cho biết sau khi Ủy ban Nhân dân tỉnh Lâm Đồng ra văn bản 3060, Ủy ban Nhân dân thành phố Bảo Lộc đã chỉ đạo Ủy ban Nhân dân xã Lạc Châu kiểm tra hiện trạng thực tế vào ngày 18/4, trao đổi với phóng viên TTXVN.
Bãi tập kết cao lanh. (Ảnh: Chu Quốc Hùng/TTXVN)Ủy ban Nhân dân xã đang triển khai lực lượng đi kiểm tra, kiểm đếm lại các bãi tập kết của các công ty khai thác cao lanh, tổng hợp và củng cố hồ sơ, và nếu vượt thẩm quyền sẽ chuyển lên thành phố xử lý.
Việc kiểm đếm rất phức tạp; trước tiên phải thành lập đoàn kiểm tra đo đạc, yêu cầu các chủ doanh nghiệp thống nhất số liệu kiểm đếm, sau đó báo cáo Ủy ban thành phố Bảo Lộc kết quả kiểm tra.
Theo ông Vân, cần có thời gian để xử lý các bãi tập kết sai quy định vì khối lượng cao lanh tập kết ở đây rất lớn. Việc tổ chức kiểm tra hiện đang bắt đầu mùa mưa, việc này không ít khó khăn, nhưng Ủy ban Nhân dân xã sẽ cố gắng hoàn thành việc kiểm tra và xử lý vi phạm (nếu có)./.
Cập nhật tin tức công nghệ mới nhất tại fanpage Công nghệ & Cuộc sống