Hải quân Mỹ công bố kế hoạch tích hợp vũ khí laser trên chiến hạm

Theo kế hoạch, 9 khu trục hạm sẽ được trang bị hệ thống vũ khí laser mới, trong đó 2 tàu chiến được triển khai tới khu vực xung đột ở vùng Vịnh để kiểm tra hiệu quả chiến đấu trong điều kiện tác chiến thực tế.

“Mỗi phát bắn chỉ đáng giá vài xu”

Hai tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường hiện đang được triển khai trong khu vực trách nhiệm của Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) để thử nghiệm các loại vũ khí laser mới nhất. Đó là tàu chiến USS Spruance đang hộ tống tàu sân bay Abraham Lincoln và tàu chiến USS John Finn hoạt động độc lập tại vùng Vịnh. Cả 2 chiến hạm này đều được trang bị hệ thống laser ODIN (Optical Dazzling Interdictor, Navy - tạm dịch: Hệ thống làm mù quang học hải quân).

Đúng như tên gọi, hệ thống laser ODIN không được thiết kế để phá hủy mục tiêu bằng sát thương vật lý, mà để làm mù các hệ thống cảm biến trên máy bay, trực thăng và tàu chiến, đồng thời gây nhiễu đầu dò hồng ngoại của tên lửa chống hạm đối phương. Một chùm tia laser hội tụ của hệ thống ODIN đủ sức làm quá tải hoặc phá hủy vĩnh viễn các cảm biến quang - điện tử, quang - truyền hình vốn rất mẫn cảm với chùm hạt năng lượng cao chỉ trong thời gian tính bằng mili giây.

Hệ thống laser ODIN. Ảnh: Topwar

Liên quan tới hoạt động này, tờ Defense News đánh giá, mục tiêu chính của hệ thống laser ODIN là các máy bay không người lái (UAV) trinh sát và chiến đấu, cũng như đầu dò của tên lửa chống hạm. Khi mất tầm nhìn và phương hướng, chúng sẽ mất khả năng truyền tọa độ và bám theo mục tiêu, làm gián đoạn hoàn toàn nhiệm vụ. Theo phân loại vũ khí của Hải quân Mỹ, ODIN được xếp vào loại vũ khí áp chế mềm.

Lý do chính khiến hệ thống ODIN được Hải quân Mỹ triển khai trên quy mô lớn là tính kinh tế của nó. Chi phí cho một lần bắn laser của ODIN chỉ tốn vài xu. Điều này cho phép tiết kiệm các đạn tên lửa phòng không đắt tiền, vốn không nên dùng cho nhiệm vụ ngăn chặn UAV giá rẻ. Chính cuộc xung đột ở Trung Đông đã chứng minh rằng, ngay cả một siêu cường quân sự như Mỹ khi phải đối phó với chiến thuật tác chiến bất đối xứng từ Iran (sử dụng quy mô lớn UAV và tên lửa giá rẻ), kho vũ khí phòng thủ đắt tiền cũng sẽ sớm cạn kiệt. Washington không có đủ nguồn lực để liên tục sử dụng các tên lửa đánh chặn trị giá từ vài triệu tới hàng chục triệu USD chỉ để bắn hạ các loại UAV có giá vài chục nghìn USD của Iran trong một cuộc xung đột tiêu hao, kéo dài.

Một trong những yếu tố quan trọng khác để hệ thống ODIN được lựa chọn là khả năng chuyển trạng thái chiến đấu gần như ngay lập tức và tốc độ bắn cao. Vũ khí laser cần nguồn điện khổng lồ và chỉ có máy phát điện cỡ lớn trên các tàu chiến cỡ khu trục hạm mới có thể đáp ứng được.

Môi trường tác chiến thường trực tại vùng Vịnh cũng là yếu tố quan trọng để thử nghiệm loại vũ khí năng lượng cao này trong thực chiến, đặc biệt là với các mục tiêu vốn được thiết kế dành riêng cho hệ thống ODIN xử lý.

Nguyên mẫu hệ thống laser HELIOS lắp trên chiến hạm USS Preble. Ảnh: Naval News

Laser không chỉ là vũ khí áp chế mềm

Theo Tạp chí quân sự Topwar, xu thế phát triển vũ khí laser áp chế mềm như hệ thống ODIN chỉ là sự khởi đầu của các dòng vũ khí chùm tia định hướng mang năng lượng cao. Vũ khí laser hiện đại đã có đủ công suất để đốt cháy hoặc xuyên thủng mục tiêu. Một trong những dự án tiên tiến nhất trong lĩnh vực này là hệ thống HELIOS của Mỹ.

Nguyên mẫu của hệ thống HELIOS hiện đang được lắp đặt trên chiến hạm USS Preble, triển khai tại cảng Yokosuka của Nhật Bản. Hệ thống phát chùm laser cực mạnh của HELIOS đạt mức 60 kW, đủ sức đốt cháy mục tiêu. Chùm tia do hệ thống này phát ra có thể phá hủy UAV ở phạm vi lên đến 10 km. Ngoài UAV, hệ thống HELIOS cũng có khả năng phá hủy tên lửa hành trình, tên lửa chống hạm, xuồng cao tốc, máy bay trực thăng và cấu trúc thượng tầng của tàu chiến đối phương.

Một ưu điểm quan trọng của hệ thống HELIOS là khả năng tích hợp hoàn toàn vào hệ thống điều phối hỏa lực Aegis trên hạm. Hải quân Mỹ thông tin, trong các cuộc thử nghiệm năm 2025, chùm laser của HELIOS đã phá hủy 4 mục tiêu trên không liên tiếp. Các thử nghiệm cũng chứng minh lợi thế rõ ràng của vũ khí laser: Khả năng chiến đấu gần như không giới hạn (miễn là máy phát điện của tàu hoạt động), với chi phí cho mỗi phát bắn chỉ khoảng 1 USD. Quá trình thử nghiệm hệ thống HELIOS sẽ tiếp tục tới năm 2027, sau đó sẽ sớm được trang bị rộng rãi trên các chiến hạm của Hải quân Mỹ.

Hệ thống HELIOS bắn thử nghiệm. Ảnh: Naval News

Không chỉ có Mỹ, nhiều quốc gia trên thế giới cũng đang tham gia vào cuộc đua phát triển vũ khí laser. Nếu Mỹ đang đặt cược vào các hệ thống laser hải quân như ODIN và HELIOS, thì Nga đang phát triển các hệ thống laser công suất lớn để vô hiệu hóa UAV và thậm chí là cả cảm biến quang - điện tử lắp đặt trên vệ tinh. Trong khi đó, Trung Quốc, Anh và Nhật Bản cũng đang theo đuổi các chương trình vũ khí laser độc lập.

Trong tương lai không xa, các hệ thống vũ khí laser có thể trở thành một thành phần tiêu chuẩn trên tàu chiến, phương tiện chiến đấu và các hệ thống phòng thủ điểm. Mặc dù laser chưa thể thay thế hoàn toàn các hệ thống phòng không truyền thống, nhưng vai trò của chúng trong các cuộc xung đột hiện đại đang tăng lên đáng kể và chưa có dấu hiệu dừng lại.