Năm 2025: Công nghệ và xu hướng phát triển vũ khí, trang bị quân sự

Trong bối cảnh đó, sự phát triển mạnh mẽ của trang bị không người lái, vũ khí siêu vượt âm cùng cách tiếp cận ngày càng thực dụng trong xây dựng lực lượng đang làm thay đổi sâu sắc tư duy phát triển và sử dụng vũ khí của nhiều quốc gia.

Trang bị không người lái, thông minh phát triển mạnh mẽ

Trong nghiên cứu, phát triển trang bị quân sự, các hệ thống không người lái, thông minh đang là lĩnh vực nổi bật nhất hiện nay. Đẩy mạnh đầu tư nghiên cứu và mua sắm loại trang bị này đã trở thành nhận thức chung của nhiều quốc gia.

Lấy máy bay không người lái (UAV) làm trung tâm, các trang bị không người lái, thông minh cùng công nghệ liên quan phát triển nhanh chóng. Nga tuyên bố nghiên cứu thành công hệ thống “UAV bầy đàn” hoàn toàn tự động; Không quân Mỹ khởi động chương trình phát triển UAV tấn công - trinh sát tàng hình tầm xa thế hệ mới sử dụng động cơ lai xăng - điện; Lục quân Mỹ lần đầu kiểm chứng UAV dẫn đường bằng thị giác trong điều kiện tác chiến thực tế; UAV TB-2 nâng cấp của Thổ Nhĩ Kỳ lập kỷ lục mới về trần bay; Ấn Độ ra mắt UAV “tàng hình kép”, có khả năng né tránh cả radar và cảm biến hồng ngoại.

Máy bay không người lái MQ-9A Reaper. Ảnh: Bộ Quốc phòng Mỹ

Từ các mẫu UAV mới có thể thấy xu hướng chung là nâng cao khả năng tàng hình, chống gây nhiễu và mức độ tự chủ trong tác chiến.

Xu hướng “chủ lực hóa” của trang bị không người lái, thông minh ngày càng rõ nét. UAV MQ-28A do Mỹ và Australia hợp tác phát triển, cùng UAV của Thổ Nhĩ Kỳ, lần đầu trong thử nghiệm đã phóng tên lửa không đối không và bắn rơi mục tiêu bay. Những dấu hiệu này cho thấy UAV đang từng bước đảm nhiệm, thậm chí thay thế một phần chức năng của máy bay chiến đấu có người lái.

Trang bị không người lái, thông minh đang thâm nhập sâu, làm thay đổi hình thái và phương thức tác chiến của vũ khí truyền thống. Nhiều chương trình phát triển trang bị chủ lực mới đều coi việc tích hợp hệ thống không người lái, đồng thời nâng cao năng lực đối phó với các mối đe dọa từ loại hình này, là yêu cầu quan trọng.

Một mặt, khái niệm tác chiến hiệp đồng người - máy đang được hiện thực hóa nhanh hơn. Điển hình như tiêm kích F-22 của Không quân Mỹ đã điều khiển thành công một UAV MQ-20 thực hiện nhiệm vụ tấn công mô phỏng; mẫu YFQ-44A – một trong những ứng viên của chương trình “máy bay chiến đấu hiệp đồng” thế hệ mới - cũng đã hoàn thành chuyến bay đầu tiên. Không quân Australia cũng tiến hành thành công màn trình diễn điều khiển đồng thời nhiều phương tiện, trong đó máy bay cảnh báo sớm E-7A kiểm soát 2 UAV MQ-28 và 1 máy bay mô phỏng.

Mặt khác, nhiều quốc gia liên tiếp đổi mới hình thái sử dụng trang bị xoay quanh hệ thống không người lái. Trong đó, Iran đưa vào biên chế tàu sân bay UAV thứ ba; Hàn Quốc công bố thiết kế tàu sân bay UAV thế hệ mới; Đức chế tạo tàu chiến mới có khả năng triển khai UAV.

Cùng với đó, các hệ thống chống UAV cũng không ngừng được hoàn thiện, với một số xu hướng mới đáng chú ý. Hệ thống chống UAV “M-LIDS” do Mỹ sản xuất đã bắn hạ hơn 1.000 UAV cảm tử trong thực chiến, qua đó kiểm chứng hiệu quả của phương thức “không người lái chống không người lái”. Mỹ và Anh còn tiến hành các thử nghiệm sử dụng vũ khí năng lượng định hướng bằng sóng âm và sóng vô tuyến để đối phó UAV.

Trước đặc tính tiêu hao nhanh của hệ thống không người lái, Mỹ, Pháp, Ấn Độ và một số quốc gia khác cũng trình diễn năng lực sử dụng công nghệ in 3D và các phương thức tương tự để nhanh chóng sản xuất, triển khai UAV ngay tại tuyến đầu.

Vũ khí siêu vượt âm đạt bước đột phá mới

Ngày càng có nhiều nước tham gia vào cuộc đua phát triển vũ khí siêu vượt âm.  Hàn Quốc lần đầu công bố hình ảnh và thông tin thử nghiệm bắn đạn thật tên lửa hành trình siêu vượt âm “Haekor”; Pakistan thử bắn thành công tên lửa chống hạm siêu vượt âm thế hệ mới do nước này tự phát triển; Thổ Nhĩ Kỳ tuyên bố thử nghiệm thành công tên lửa siêu vượt âm “Tayfun” Block 4; Cơ quan Vũ trụ châu Âu khởi động nghiên cứu phương tiện bay siêu vượt âm có khả năng tái sử dụng; Nhật Bản cũng tuyên bố hoàn thành vụ thử bắn trong nước đầu tiên đối với “đạn lướt tốc độ cao”.

Ấn Độ cũng đạt những bước tiến đáng chú ý trong lĩnh vực này khi công khai mẫu tên lửa đạn đạo lướt siêu vượt âm BM-04, đồng thời sản xuất đồng loạt một loại tên lửa chống hạm siêu vượt âm khác. New Delhi lên kế hoạch trong 5-10 năm tới phát triển 12 hệ thống tên lửa siêu vượt âm khác nhau.

Năm 2025, công nghệ và vũ khí, trang bị quân sự có bước phát triển nhanh chóng. Trong ảnh: Mô phỏng tên lửa hành trình siêu vượt âm ET-LDHCM của Ấn Độ. Nguồn: Army Recognition

Trong khi đó, Mỹ và Nga tiếp tục thể hiện hai trạng thái phát triển trái ngược. Nga kiên trì mở rộng chủng loại vũ khí siêu vượt âm và các nền tảng mang phóng. Năm 2025, quân đội Nga đã thành lập lữ đoàn tên lửa siêu vượt âm “Oreshnik” đầu tiên và đưa vào trực chiến. Hải quân Nga cũng hạ thủy tàu ngầm hạt nhân Perm - tàu đầu tiên được trang bị tên lửa hành trình siêu vượt âm Zircon - cùng khinh hạm Đô đốc Amelko.

Mỹ vẫn tìm kiếm đột phá thông qua nhiều vòng thử nghiệm vũ khí siêu vượt âm, đồng thời triển khai thử nghiệm động cơ nổ xoay. Không quân Mỹ liên tục điều chỉnh giữa hai dự án AGM-183A “Vũ khí phản ứng nhanh phóng từ trên không” và “Tên lửa hành trình tấn công siêu vượt âm”; Hải quân Mỹ dừng chương trình “Vũ khí tấn công chống hạm phóng từ trên không siêu vượt âm”, chuyển trọng tâm sang dự án “Đòn tấn công nhanh thông thường” và đã tiến hành thử nghiệm bay trong năm nay. Lục quân Mỹ có bước đi nhanh hơn khi triển khai tên lửa siêu vượt âm “Dark Eagle”, song quy mô còn hạn chế.

Có thể dự báo, khi công nghệ siêu vượt âm ngày càng chín muồi, khái niệm “siêu thanh” trong tương lai nhiều khả năng sẽ được định nghĩa lại.

Tổng thể cho thấy, sự trỗi dậy của trang bị không người lái, vũ khí siêu vượt âm và tư duy phát triển lực lượng theo hướng thực dụng đang định hình diện mạo mới của tác chiến hiện đại. Thay vì chạy đua “cách mạng hóa” bằng những bước nhảy công nghệ mạo hiểm, nhiều quốc gia lựa chọn con đường kết hợp giữa đổi mới có chọn lọc với nâng cấp, tích hợp các nền tảng hiện có, nhằm nhanh chóng hình thành sức mạnh tác chiến thực chất. Xu thế này không chỉ phản ánh yêu cầu thích ứng trước môi trường an ninh phức tạp, mà còn đặt nền móng cho những biến đổi sâu sắc hơn trong phương thức tổ chức, xây dựng và sử dụng lực lượng vũ trang trong thời gian tới.