Dù nhiệm vụ của 2 máy bay Su-24MK của Iran đã bị máy bay tiêm kích F-15 của Không quân Qatar phát hiện và ngăn chặn, nhưng nó đã thể hiện tính năng tấn công độc đáo của các máy bay tiêm kích-bom do Liên Xô chế tạo, cũng như trình độ của các phi công Iran khi đã tham chiến dù có trang bị kém hiện đại nhiều hơn so với đối thủ.
Máy bay tiêm kích-bom với kết cấu “cánh cụp, cánh xòe” độc đáo
Máy bay tiêm kích-bom Su-24 (tên định danh NATO: Fencer) là máy bay cường kích tấn công mặt đất, hoạt động trong mọi điều kiện thời tiết, được Cục thiết kế Sukhoi phát triển vào cuối thập niên 1960. Biến thể Su-24MK mà Iran đang sở hữu là phiên bản xuất khẩu nâng cấp từ dòng Su-24M, được tối ưu hóa cho các nhiệm vụ oanh tạc sâu trong lãnh thổ đối phương.
Điểm nhấn kỹ thuật tạo nên thương hiệu của Su-24 chính là thiết kế cánh thay đổi hình học (variable-sweep wing), hay thường gọi là "cánh cụp, cánh xòe". Cơ chế này cho phép cánh máy bay thay đổi góc nghiêng từ 16 độ đến 69 độ tùy theo chế độ bay. Cụ thể, khi cất/hạ cánh hoặc bay tuần tra, cánh máy bay được xòe rộng để tăng lực nâng, còn khi cần bay tốc độ cao ở độ cao thấp để tránh radar địch, cánh sẽ cụp lại về phía sau, biến chiếc máy bay thành hình mũi tên, giảm tối đa lực cản không khí và giúp máy bay đạt vận tốc siêu âm ổn định.
 |
| Kho vũ khí tấn công mặt đất mạnh mẽ của máy bay tiêm kích-bom Su-24. Ảnh: Army Recognition. |
Nhờ thiết kế này, Su-24MK sở hữu khả năng bay bám địa hình cực tốt ở độ cao chỉ vài chục mét, giúp nó khó bị phát hiện bởi radar đối phương.
Được mệnh danh là "xe tải bom", Su-24MK có khả năng mang tải trọng vũ khí lên tới 8 tấn trên 8 điểm treo trên thân và cánh. Kho vũ khí của máy bay rất đa dạng, từ các loại bom thông thường (FAB-500, FAB-1500) đến bom dẫn đường laser (KAB-500L, KAB-1500L).
Đặc biệt, Su-24MK có thể phóng các loại tên lửa không đối đất chiến thuật như Kh-29, Kh-25 và tên lửa chống radar Kh-58/Kh-31 dùng để tiêu diệt radar phòng không đối phương. Ngoài ra, máy bay còn được trang bị một pháo nòng xoay GSh-6-23M cỡ nòng 23mm với tốc độ bắn lên tới 10.000 phát/phút để tấn công và phá hủy các mục tiêu mặt đất.
Hệ thống điện tử trên khoang của Su-24MK bao gồm radar dẫn bắn Orion-A và radar bám địa hình Relyef, cho phép phi công thực hiện các đòn tấn công chính xác bất kể ngày đêm hay điều kiện thời tiết xấu. Tầm hoạt động của Su-24MK khoảng 600 - 1.000km, trần bay cao thực tế khoảng 11km. Phi hành đoàn của máy bay Su-24 và các biến thể có 2 người, gồm một phi công và một hoa tiêu kiêm người điều khiển, ngồi cạnh nhau trong buồng lái.
Chiến dịch xuất thần của Không quân Iran
Iran bắt đầu sở hữu Su-24MK từ đầu những năm 1990, một phần mua từ Liên Xô và một phần tiếp nhận từ Không quân Iraq bay sang tị nạn trong Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1991.
Tuy nhiên, sau nhiều năm bị cấm vận, các đơn vị Su-24MK của Iran cơ bản đã cũ và không phù hợp với tác chiến hiện đại.
Dù được Iran nỗ lực nâng cấp (như tích hợp tên lửa hành trình tầm xa Asef), khung thân và hệ thống điện tử gốc của Su-24MK đã lạc hậu so với các hệ thống phòng không hiện đại phương Tây đang bảo vệ các quốc gia vùng Vịnh.
Do được thiết kế là máy bay tiêm kích-bom tiền tuyến, Su-24 và biến thể Su-24MK có khả năng đối không hạn chế. Nhất là khi đối mặt với các máy bay tiêm kích đa năng hiện đại như F-15, F-16 hay Rafale mà không có máy bay hộ tống, Su-24MK có rất ít cơ hội chiến thắng hoặc sống sót. Ngoài ra, Su-24MK là máy bay chiến đấu của thập kỷ 1970 không được ứng dụng các công nghệ tàng hình, khiến nó dễ dàng bị phát hiện từ xa bởi các hệ thống cảnh báo sớm. Chính sự việc 2 chiếc Su-24MK của Iran bị bắn rơi đã chứng minh những yếu điểm này.
 |
| Máy bay tiêm kích-bom Su-24MK của Iran. Ảnh: Topwar |
Tính đến năm 2025, Không quân Iran có khoảng 29 chiếc Su-24 trong biên chế, nhưng một số trong đó không đủ điều kiện kỹ thuật để bay. Trong những năm gần đây, Iran đã nỗ lực tự mình hiện đại hóa phi đội Su-24, điều chỉnh máy bay để sử dụng các loại vũ khí do họ tự phát triển, bao gồm cả tên lửa Asef.
Tuy nhiên, việc phi đội Su-24MK của Iran cất cánh, bay cực thấp để tránh radar và chỉ bị phát hiện khi chỉ còn cách mục tiêu khoảng 2 phút trước hệ thống trinh sát dày đặc của Mỹ và đồng minh cũng là thành công lớn. Điều này không chỉ đến từ công tác lập kế hoạch tác chiến, lựa chọn thời cơ cất cánh, mà còn là trình độ và quyết tâm của phi công Iran trong thực chiến.
Cập nhật tin tức công nghệ mới nhất tại fanpage Công nghệ & Cuộc sống