Vì sao dự án xe tăng chung của châu Âu - Main Ground Combat System đứng bên bờ vực đổ vỡ?

Đây được xem là chương trình phát triển xe tăng chiến đấu chủ lực mới nhằm thay thế cho các dòng xe tăng Leopard 2 của Đức và Leclerc của Pháp, với tham vọng tạo ra một thế hệ xe tăng hiện đại hơn, số hóa hơn và thích ứng với chiến trường tương lai. Tuy nhiên, theo đánh giá của tờ Frankfurter Allgemeine Zeitung (Đức), MGCS đang đình trệ không chỉ do các vấn đề công nghệ, mà còn do định hướng phát triển hoàn toàn trái ngược của Đức và Pháp.

MGCS đang đối mặt với nguy cơ mất phương hướng chiến lược, khi mỗi bên đều muốn giành vai trò dẫn dắt, bảo vệ lợi ích công nghiệp quốc gia và áp đặt tiêu chuẩn kỹ thuật của riêng mình.

MGCS sinh ra từ nhu cầu chiến lược chung của châu Âu

Theo đánh giá của chuyên gia quân sự Peter Carstens, MGCS ra đời dựa trên nhu cầu cấp thiết về việc hiện đại hóa lực lượng MBT của cả Đức và Pháp. Vấn đề này càng được quan tâm kể từ năm 2015, khi Nga giới thiệu thế hệ xe tăng mới T-14 Armata, và thực tiễn đúc kết từ cuộc xung đột tại Ukraine hiện nay.

Sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc vào thập niên 1990, cả Đức và Pháp đều không còn duy trì lực lượng xe tăng hùng hậu. Tạp chí The War Zone ước tính, quân đội Đức hiện chỉ còn khoảng 300 xe tăng Leopard 2 đang được biên chế, một phần trong số đó là xe tăng cũ được nâng cấp và tân trang. Trong khi đó, quân đội Pháp chỉ duy trì khoảng 150-200 xe tăng Leclerc. Đã 20 năm qua, Pháp không còn chế tạo xe tăng mới. Việc tự mình tái khởi động chương trình phát triển và chế tạo xe tăng là “quá sức” đối với bất kỳ quốc gia châu Âu nào, kể cả Pháp và Đức, khi chuỗi cung ứng và công nghệ phụ trợ cho lĩnh vực này đã bị mai một.

Cả Đức, Pháp và nhiều quốc gia châu Âu từng coi MGCS là lời giải cho bài toán chiến lược là thay vì phát triển các dòng xe tăng riêng rẽ, châu Âu sẽ dựa trên chính thành công của dòng Leopard 2 để hợp nhất năng lực tài chính, công nghệ và công nghiệp, qua đó tạo ra một nền tảng xe tăng thế hệ mới. Nó sẽ được chế tạo tại châu Âu và phục vụ cho quân đội của chính "lục địa già". 

Ai dẫn dắt chương trình, ai hưởng lợi?

Tờ Frankfurter Allgemeine Zeitung đánh giá, bế tắc của MGCS không nằm ở ý tưởng công nghệ, mà nằm ở sự bất đồng giữa Đức và Pháp về việc bên nào sẽ chịu trách nhiệm dẫn dắt chương trình.

Đức muốn giữ vai trò lãnh đạo tuyệt đối trong dự án MGCS, bởi Berlin cho rằng họ đã nhượng bộ để Paris dẫn dắt chương trình phát triển máy bay chiến đấu tương lai của châu Âu - FCAS (một chương trình vốn đã đổ vỡ mới đây). Tuy nhiên, Pháp không chấp nhận đóng “vai phụ” trong chương trình MGCS, nhất là khi xe tăng Leclerc vẫn được đánh giá là một nền tảng công nghệ tiên tiến và mang ý nghĩa chiến lược đối với Paris.

Chính từ những mâu thuẫn về định hướng phát triển, các nhà thầu Pháp và Đức đã rơi vào cuộc tranh luận không hồi kết về các vấn đề kỹ thuật của MGCS. Cụ thể, trong khi Đức nghiêng về pháo chính cỡ 130mm, thì Pháp lại ủng hộ phương án 140mm. Đó không đơn giản chỉ là sự khác biệt về kỹ thuật; việc lựa chọn cỡ nòng nào đồng nghĩa với việc định hình lại triết lý tác chiến, dây chuyền sản xuất, hệ sinh thái vũ khí và lợi ích công nghiệp quốc phòng của mỗi nước trong nhiều thập kỷ tới.

Thậm chí, hai bên từng đưa ra ý tưởng về tháp pháo dạng module (có thể thay đổi nòng pháo tùy ý). Phương án này nghe có vẻ linh hoạt nhưng thực chất lại phản ánh sự thiếu đồng thuận sâu sắc trong quá trình phát triển MGCS. Khi một dự án xe tăng chung của châu Âu vẫn chưa thể thống nhất được thứ cơ bản nhất là cỡ nòng pháo chính, rất khó để tin rằng nó có thể tiến đến sản xuất hàng loạt và đưa vào trang bị từ những năm 2040.

Mỗi bên đều có định hướng riêng

Một trong những lý do nữa khiến MGCS suy yếu là các hãng chế tạo quốc phòng của Đức và Pháp không muốn tiếp tục chờ đợi. Tập đoàn Rheinmetall của Đức đang chủ động theo đuổi những hướng đi riêng. Họ đã công bố các ý tưởng xe tăng mới và phát triển dòng KF-51 Panther, một mẫu MBT được giới thiệu như giải pháp thay thế hoặc bổ sung cho tương lai. 

Chương trình xe tăng KF-51 Panther đã nhanh chóng thu hút sự chú ý của một số khách hàng tiềm năng. Hungary và Italia đã bày tỏ ý định hợp tác với hãng Rheinmetall để hoàn thiện và chế tạo dòng xe tăng này.

Không dừng lại ở đó, Rheinmetall còn bắt tay với hãng chế tạo Leonardo của Italia để lập liên doanh sản xuất xe tăng và xe chiến đấu bộ binh, nhắm tới cả châu Âu và thị trường xuất khẩu.

Không chỉ có Đức, mới đây, liên doanh KNDS (Pháp - Đức) cũng đã chào bán cho quân đội Pháp mẫu xe tăng CAPacité INTérmédiaire (CAPINT). Nó được coi là "phương án tạm thời" để thay thế cho xe tăng chiến đấu chủ lực Leclerc. Nguyên mẫu của chiếc xe tăng này đang được trưng bày tại triển lãm Eurosatory gần Paris. Theo KNDS, CAPINT có thể lấp đầy khoảng trống của xe tăng Leclerc cho đến khi dự án MGCS thực sự xuất hiện và được đưa vào trang bị.

Khi các tập đoàn vũ khí của Đức và Pháp đã bắt đầu xây dựng những hệ sinh thái riêng, chương trình MGCS đang dần mất đi sức hút, không chỉ vì những mâu thuẫn nội tại, mà còn vì những mẫu xe tăng mới sẵn sàng thay thế nó sẽ sớm ra đời.

Châu Âu cần xe tăng mới hay cần cách nghĩ mới?

Giới chuyên gia quân sự quốc tế đánh giá, xe tăng hạng nặng vẫn còn vai trò, nhưng chỉ khi nó được tích hợp với hệ thống phòng thủ chống UAV, mạng lưới liên kết trinh sát kỹ thuật số, tác chiến không gian mạng và có khả năng sống sót cao. Tuy nhiên, bài học từ chiến trường Ukraine cũng cho thấy rằng, xe tăng không thể hoạt động hiệu quả nếu chỉ được sử dụng như một biểu tượng sức mạnh truyền thống mà thiếu đi sự hỗ trợ của tác chiến hiện đại.

Vì thế, thay vì theo đuổi một nền tảng “to lớn, đắt đỏ, hoàn hảo nhưng chậm chạp” như yêu cầu nguyên gốc của MGCS, châu Âu có lẽ cần một cách tiếp cận thực dụng hơn: Nâng cấp các đơn vị xe tăng Leopard 2 hiện có, mua sắm những gì quân đội thật sự cần, chuẩn hóa các năng lực chống UAV và tập trung vào việc sản xuất nhanh chóng thay vì chạy theo những tham vọng công nghiệp quá lớn.

MGCS không hẳn đã chết, nhưng nếu Đức và Pháp không tìm được tiếng nói chung, thực chất, chương trình này có thể không sụp đổ ngay lập tức, mà sẽ chết dần trong sự im lặng.