“Xu hướng quen thuộc” của các máy bay F-35

Theo trang mạng Defense News, GAO sử dụng hai chỉ số đo lường để đánh giá các máy bay F-35, gồm MCR (có khả năng thực hiện nhiệm vụ) để chỉ máy bay có thể thực hiện ít nhất một nhiệm vụ được giao và FMCR (có khả năng thực hiện đầy đủ nhiệm vụ) để chỉ máy bay có thể thực hiện toàn bộ các nhiệm vụ được giao. GAO nhận thấy MCR đã giảm từ 67% trong tài khóa 2021 xuống còn 44% trong tài khóa 2025. FMCR cũng giảm từ 38% xuống còn 25% trong cùng giai đoạn. Air & Space Forces Magazine dẫn báo của GAO cho biết trong 3 biến thể của dòng máy bay F-35, các máy bay F-35A của không quân Mỹ có FMCR cao nhất, gần gấp đôi so với các máy bay F-35B của thủy quân lục chiến và các máy bay F-35C của hải quân Mỹ.

Một máy bay F-35 chuẩn bị cất cánh từ tàu tấn công đổ bộ lớp America USS Tripoli, ngày 17-4-2026. Ảnh: US Navy

“F-35 là chương trình vũ khí tốn kém nhất của Lầu Năm Góc, song vẫn chưa đáp ứng được các mục tiêu đề ra về năng lực hoạt động và chi phí duy trì tiếp tục tăng”, GAO nhấn mạnh.

Tình trạng suy giảm mức độ sẵn sàng chiến đấu đối với các máy bay F-35 của quân đội Mỹ là vấn đề không mới. GAO nhấn mạnh nguyên nhân cốt lõi là trong giai đoạn đầu của chương trình F-35, quân đội Mỹ đã ưu tiên mua sắm thêm máy bay thay vì đầu tư cho năng lực sửa chữa và bảo dưỡng. Hệ quả là hệ thống bảo đảm hiện nay “không thể hỗ trợ đầy đủ cho toàn bộ các máy bay F-35”. “Thực sự là không ai nên ngạc nhiên khi mức độ sẵn sàng chiến đấu của các máy bay F-35 tiếp tục suy giảm. Đây đã trở thành một xu hướng quen thuộc”, chuyên gia Dan Grazier thuộc Trung tâm Stimson, một viện nghiên cứu có trụ sở tại Washington nhận xét với Tạp chí Responsible Statecraft.

Từ tháng 6-2025, Văn phòng chương trình liên hợp F-35 (JPO)-cơ quan phụ trách quản lý chương trình F-35 của Lầu Năm Góc-đã bắt đầu triển khai chiến lược mang tên “Tái lập giải pháp hỗ trợ toàn cầu” (GSSR) nhằm giải quyết những vấn đề mà GAO cảnh báo nhiều năm qua như tình trạng thiếu phụ tùng thay thế, các khó khăn về bảo dưỡng, quá phụ thuộc vào các nhà thầu cùng nhiều tồn tại kéo dài khác. GSSR đặt mục tiêu nâng MCR lên 80% và FMCR lên 65% vào năm 2030. JPO ước tính cần bổ sung kinh phí không nhỏ, lên tới 13,7 tỷ USD để đạt những mục tiêu đề ra. Chính giới chức JPO đã thừa nhận với GAO rằng tình hình có thể tiếp tục xấu đi trước khi được cải thiện. Tài liệu nội bộ về chương trình F-35 cho thấy những kết quả tích cực “có thể sẽ chưa xuất hiện cho đến cuối năm 2026 hoặc thậm chí muộn hơn”.

Defense News cho biết JPO bày tỏ đồng tình với báo cáo của GAO. JPO khẳng định tiếp tục tập trung vào việc đạt được các mục tiêu đề ra vào năm 2030, đồng thời bảo đảm “trách nhiệm giải trình chặt chẽ đối với từng đồng ngân sách” dành cho chương trình F-35. Phía nhà sản xuất là tập đoàn Lockheed Martin tuyên bố tiếp tục phối hợp chặt chẽ với JPO và các đối tác công nghiệp quốc phòng để duy trì chương trình F-35 “hiệu lực và hiệu quả”.

Kể từ năm 2014, GAO đã đưa ra tổng cộng 46 khuyến nghị liên quan đến chương trình F-35. Tuy nhiên, tính đến tháng 3-2026, Lầu Năm Góc mới chỉ thực hiện 14 khuyến nghị trong số đó. Mặc dù không đưa ra phản hồi chính thức đối với báo cáo mới nhất của GAO, nhưng trong các ý kiến góp ý đối với dự thảo báo cáo, Lầu Năm Góc bày tỏ đồng tình với các khuyến nghị.

Theo Defense News, bất chấp mức độ sẵn sàng chiến đấu suy giảm, các máy bay F-35 vẫn giữ vai trò trụ cột trong đội hình máy bay tiêm kích của Mỹ. Quân đội Mỹ đang vận hành hơn 800 máy bay F-35 và dự kiến mua thêm khoảng 1.700 chiếc vào giữa thập niên 2040. “Nếu bạn mua một chiếc ô tô mới nhưng nó chỉ hoạt động được 25% thời gian, bạn sẽ yêu cầu đại lý hoặc phải khắc phục hoặc phải chịu chi phí đổi một chiếc xe mới chứ không phải bạn quay lại mua thêm một chiếc xe khác. Quốc hội không nên chi tiền cho bất kỳ chiếc F-35 mới nào cho đến khi Lầu Năm Góc và các nhà thầu tìm ra cách bảo đảm những chiếc máy bay mà Mỹ đã mua có thể hoạt động đúng như yêu cầu”, Tạp chí Responsible Statecraft dẫn lời nhà phân tích Gabe Murphy của Taxpayers for Common Sense-một tổ chức giám sát ngân sách liên bang phi đảng phái có trụ sở tại Washington.