(Tổ Quốc) - Không chỉ có các đợt nắng nóng gay gắt, El Nino còn khiến thời tiết ở Việt Nam chịu nhiều ảnh hưởng xấu khác.
Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng văn Quốc gia (Tổng cục Khí tượng văn), hiện tượng El Nino có thể sẽ xuất hiện vào nửa cuối mùa hè năm 2023 và duy trì đến năm 2024 với xác suất khoảng 70–80%. Và thời tiết nước ta sẽ bị ảnh hưởng bởi sự chuyển pha từ La Nina sang El Nino trong mùa hè năm nay. Vậy El Nino là gì? Vì sao hiện tượng này có thể ảnh hưởng đến khí hậu của Việt Nam?
El Nino là hiện tượng nóng lên dị thường của bề mặt nước biển ở khu vực xích đạo trung tâm và Đông Thái Bình Dương. (Ảnh: CNN)
Chính xác thì hiện tượng hiện tượng Nino là gì?
Thuật ngữ "El Nino", trong tiếng Tây Ban Nha có nghĩa là hài đồng nam hoặc đứa con của Chúa, đề cập đến hiện tượng nóng lên dị thường của bề mặt nước biển ở khu vực xích đạo trung tâm và Đông Thái Bình Dương. Mặc dù đôi khi dày hoặc thưa hơn, hiện tượng này thường kéo dài từ 8 đến 12 tháng hoặc lâu hơn và thường xảy ra sau 3–4 năm.
El Nino là kết quả của sự tương tác giữa khí quyển và đại dương, chủ yếu thể hiện sự hoàn lưu của khí quyển với nhiệt độ nước biển bề mặt ở khu vực xích đạo Thái Bình Dương, trong đó sự thay đổi của một phía sẽ dẫn đến phản ứng của phía kia. El Nino là một phần của hệ thống tương tác có quy mô lớn, phức tạp giữa đại dương và khí quyển, không phải là hiện tượng mang tính cục bộ ở vùng biển ngoài khơi Nam Mỹ. Nhiều hiện tượng thời tiết thế giới được kết nối với El Nino, một bộ máy khí hậu ở vùng nhiệt đới. Sự xuất hiện của hiện tượng El Nino phản ánh sự dao động của cơ chế khí hậu toàn cầu.
Trong cơ chế của khí hậu toàn cầu, sự xuất hiện của hiện tượng El Nino thể hiện sự dao động. (Ảnh: CNN)
Các yếu tố góp phần gây ra hiện tượng El Nino
Sự tương tác giữa khí quyển và đại dương là nguyên nhân gây ra hiện tượng El Nino. Trong những trường hợp bình thường, gió xích đạo từ Đông sang Tây thổi mạnh, đẩy nước biển ấm từ khu vực xích đạo sang phía Tây Thái Bình Dương, để lại nước biển lạnh vọt lên từ đáy biển ở phía Đông. Nước biển ấm sẽ tràn ngược lại phía Đông Thái Bình Dương khi gió xích đạo yếu đi hoặc thổi ngược chiều, dẫn đến sự ấm lên của nước biển bề mặt trong khu vực.
Nhiệt độ bề mặt đại dương cao hơn 0,5°C so với mức trung bình dài hạn, mức nhiệt độ này cần giữ nguyên trong nhiều mùa và cuối cùng là hoàn lưu khí quyển Walker hoạt động yếu đi đều cần thiết để hiện tượng El Nino xảy ra.
Trong đó có Việt Nam, hiện tượng El Nino có những tác động khác nhau trên toàn cầu.
El Nino có thể ảnh hưởng đến khí hậu của Việt Nam vì sao?
Trong các vùng nhiệt đới, hiện tượng El Nino thường xuyên ảnh hưởng. (Ảnh: CNN)
Trong các vùng nhiệt đới, hiện tượng El Nino thường xuyên ảnh hưởng đến khu vực. Khi El Nino xuất hiện, nó thường dẫn đến các thảm thiên nhiên nghiêm trọng như mưa, bão, lũ, hạn hán, cháy rừng và các thảm kinh tế khác. Ở Nam Mỹ, El Nino có thể làm tăng nguy cơ lũ lụt và hạn hán. Hạn hán sẽ tăng lên ở các quốc gia như Indonesia và Ấn Độ. Ở phía đông của Thái Bình Dương (bờ biển phía tây của Nam Mỹ), hiện tượng này gây ra mưa rất lớn, trong khi ở phía tây của Thái Bình Dương, thời tiết rất khô. Năng lượng của El Nino được giải phóng vào khí quyển bề mặt Thái Bình Dương, dẫn đến hiện tượng nóng lên của khí hậu toàn cầu. Một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng của El Nino là Việt Nam.
Ảnh hưởng của El Nino tới Việt Nam là gì?
Theo ông Mai Văn Khiêm, giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng văn quốc gia, người đã thông báo với Tuổi trẻ, "Trong điều kiện El Nino, nhiệt độ trung bình hàng tháng ở hầu hết các vùng trong cả nước cao hơn bình thường." Dự báo nắng nóng có khả năng xảy ra nhiều hơn và gay gắt hơn so với mức trung bình. Số ngày nắng nóng năm 2022 nhiều hơn dự kiến và khả năng nhiệt độ cao sẽ tiếp tục đạt mức cao kỷ lục. Theo nhiều nghiên cứu trước đó, phần lớn các đợt El Nino còn dẫn đến thâm hụt lượng mưa ở đa phần diện tích cả nước, với đa số từ 25% đến 50% lượng mưa rơi. Do đó, trong các tháng mùa khô năm 2023, nguy cơ cao xảy ra khô hạn cục bôi, hoặc diện rộng ở những nơi có nhu cầu dùng nước nộc nhiêu cho sản xuất và sinh hoạt. Trên phạm vi toàn quốc, thiếu nước mưa còn có thể dẫn đến hạn hán, xâm nhập mặn và thiếu nước trong những tháng đầu năm 2024.
Ngoài ra, ông cảnh báo rằng trong điều kiện El Nino, lướng mưa có xu hướng giảm nhưng có thể đạt kỷ lục về lượng mưa lớn nhất trong 24 giờ.
Ngoài ra, El Nino sẽ làm nóng lên về cường độ ở khu vực Tây Bắc Bắc Bộ và Nam Bộ và sau đó lan sang khu vực Bắc Trung Bộ và Trung Trung Bộ vào các tháng 4,5. Từ tháng 6 đến tháng 8 sẽ là cao điểm của nắng nóng ở Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, với cường độ có thể gay gắt hơn so với cùng kỳ năm 2022. Dự báo nền nhiệt trên cả nước trong thời gian này có thể cao hơn trung bình khoảng 0,5 độ C trong nhiều năm.
El Nino còn dẫn đến thâm hụt lượng mưa ở nhiều khu vực dẫn đến nguy cơ khô hạn cực độ và cháy rừng. (Ảnh: CNN)
Mùa hè năm nay, chỉ riêng ở thủ đô Hà Nội, có thể xảy ra sáu đến tám đợt nắng nóng, tập trung từ đầu tháng 6 đến nửa đầu tháng 8, với hai đến ba đợt nắng nóng gay gắt và đặc biệt gay gắt.
Theo Đài Khí tượng văn khu vực Nam bộ, mùa nắng nóng ở thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh Nam Bộ đến sớm và kết thúc muộn hơn so với mọi năm. Nhiều khu vực được dự đoán nhiệt độ cao nhất có thể cao hơn 39 độ C.
Những tác động tiêu cực của El Nino trong lịch sử
El Nino đã từng xuất hiện nhiều lần trong lịch sử. Ít nhất 30 sự kiện El Nino đã phát sinh từ năm 1900 đến nay và chúng có tác động tiêu cực đến cả con người và môi trường. Hãy xem xét những lần El Nino để lại hậu quả tiêu cực trong quá khứ như:
- El Nino 1982 – 1983: Đây là lần xuất hiện El Nino mạnh nhất từ trước đến nay, khiến nhiệt độ nước biển bề mặt ở khu vực xích đạo Thái Bình Dương tăng lên 4 độ C so với bình thường. Trên khắp thế giới, hiện tượng này dẫn đến những cơn bão nhiệt đới khắc nghiệt, hạn hán và lũ lụt làm thiệt hại hàng tỷ đô la cũng như hàng triệu người. Các vùng nông thôn miền Trung và Nam Bộ ở Việt Nam đã bị thiệt hại nặng nề bởi lũ lụt và mưa lũ trong thời gian này.
El Nino đã để lại nhiều tác động tiêu cực đến cả con người và môi trường. (Ảnh: CNN)
- El Nino 1997 - 1998: Đây là lần xuất hiện hiện tượng El Nino mạnh thứ hai trong lịch sử, khiến nhiệt độ nước biển bề mặt ở khu vực xích đạo Thái Bình Dương tăng lên 3 độ C so với bình thường. Vụ cháy rừng Amazon rộng lớn, dẫn đến sự cháy rừng lớn nhất trong lịch sử Brazil, đã xảy ra trong thời gian này. Úc đã trải qua một mùa nóng khắc nghiệt làm giảm sản lượng lúa mì và thịt bò.
- El Nino 2015 - 2016: Trong lần xuất hiện này, nhiệt độ nước biển bề mặt ở khu vực xích đạo Thái Bình Dương tăng lên 2 độ C so với mức trung bình. Ở nhiều khu vực trên thế giới, đặc biệt là ở Nam Mỹ, Ấn Độ và châu Phi, hiện tượng này dẫn đến mưa lũ và lụt lội nghiêm trọng. Ví dụ, hạn hán nghiêm trọng đã ảnh hưởng đến đời sống của người dân ở miền Trung và Tây Nguyên, đặc biệt là trong việc sản xuất nông nghiệp, và khiến cho nước sạch khan hiếm. Trong khi đó, ở miền Bắc, tình trạng mưa lũi đã biểu hiện, gây ra lũ lụt và thiệt hại ở một số khu vực.
- El Nino 2019 - 2020: Nhiệt độ nước biển bề mặt ở khu vực xích đạo Thái Bình Dương tăng lên khoảng 0,8-1 độ C so với mức trung bình. Ở nhiều khu vực trên thế giới, hiện tượng này dẫn đến khô hạn và cháy rừng. Một mùa hạn hán và cháy rừng nghiêm trọng ở Australia đã tàn phá tài sản, bảo vệ môi trường và cuộc sống của người dân. Các tỉnh miền Trung của Việt Nam đã phải chịu thiệt hại nặng nề về sản xuất nông nghiệp.
*Bài viết được tổng hợp từ Businessinsider, The Conversation, CNN
Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng văn Quốc gia (Tổng cục Khí tượng văn), hiện tượng El Nino có thể sẽ xuất hiện vào nửa cuối mùa hè năm 2023 và duy trì đến năm 2024 với xác suất khoảng 70–80%. Và thời tiết nước ta sẽ bị ảnh hưởng bởi sự chuyển pha từ La Nina sang El Nino trong mùa hè năm nay. Vậy El Nino là gì? Vì sao hiện tượng này có thể ảnh hưởng đến khí hậu của Việt Nam?
El Nino là hiện tượng nóng lên dị thường của bề mặt nước biển ở khu vực xích đạo trung tâm và Đông Thái Bình Dương. (Ảnh: CNN)
Chính xác thì hiện tượng hiện tượng Nino là gì?
Thuật ngữ "El Nino", trong tiếng Tây Ban Nha có nghĩa là hài đồng nam hoặc đứa con của Chúa, đề cập đến hiện tượng nóng lên dị thường của bề mặt nước biển ở khu vực xích đạo trung tâm và Đông Thái Bình Dương. Mặc dù đôi khi dày hoặc thưa hơn, hiện tượng này thường kéo dài từ 8 đến 12 tháng hoặc lâu hơn và thường xảy ra sau 3–4 năm.
El Nino là kết quả của sự tương tác giữa khí quyển và đại dương, chủ yếu thể hiện sự hoàn lưu của khí quyển với nhiệt độ nước biển bề mặt ở khu vực xích đạo Thái Bình Dương, trong đó sự thay đổi của một phía sẽ dẫn đến phản ứng của phía kia. El Nino là một phần của hệ thống tương tác có quy mô lớn, phức tạp giữa đại dương và khí quyển, không phải là hiện tượng mang tính cục bộ ở vùng biển ngoài khơi Nam Mỹ. Nhiều hiện tượng thời tiết thế giới được kết nối với El Nino, một bộ máy khí hậu ở vùng nhiệt đới. Sự xuất hiện của hiện tượng El Nino phản ánh sự dao động của cơ chế khí hậu toàn cầu.
Trong cơ chế của khí hậu toàn cầu, sự xuất hiện của hiện tượng El Nino thể hiện sự dao động. (Ảnh: CNN)
Các yếu tố góp phần gây ra hiện tượng El Nino
Sự tương tác giữa khí quyển và đại dương là nguyên nhân gây ra hiện tượng El Nino. Trong những trường hợp bình thường, gió xích đạo từ Đông sang Tây thổi mạnh, đẩy nước biển ấm từ khu vực xích đạo sang phía Tây Thái Bình Dương, để lại nước biển lạnh vọt lên từ đáy biển ở phía Đông. Nước biển ấm sẽ tràn ngược lại phía Đông Thái Bình Dương khi gió xích đạo yếu đi hoặc thổi ngược chiều, dẫn đến sự ấm lên của nước biển bề mặt trong khu vực.
Nhiệt độ bề mặt đại dương cao hơn 0,5°C so với mức trung bình dài hạn, mức nhiệt độ này cần giữ nguyên trong nhiều mùa và cuối cùng là hoàn lưu khí quyển Walker hoạt động yếu đi đều cần thiết để hiện tượng El Nino xảy ra.
Trong đó có Việt Nam, hiện tượng El Nino có những tác động khác nhau trên toàn cầu.
El Nino có thể ảnh hưởng đến khí hậu của Việt Nam vì sao?
Trong các vùng nhiệt đới, hiện tượng El Nino thường xuyên ảnh hưởng. (Ảnh: CNN)
Trong các vùng nhiệt đới, hiện tượng El Nino thường xuyên ảnh hưởng đến khu vực. Khi El Nino xuất hiện, nó thường dẫn đến các thảm thiên nhiên nghiêm trọng như mưa, bão, lũ, hạn hán, cháy rừng và các thảm kinh tế khác. Ở Nam Mỹ, El Nino có thể làm tăng nguy cơ lũ lụt và hạn hán. Hạn hán sẽ tăng lên ở các quốc gia như Indonesia và Ấn Độ. Ở phía đông của Thái Bình Dương (bờ biển phía tây của Nam Mỹ), hiện tượng này gây ra mưa rất lớn, trong khi ở phía tây của Thái Bình Dương, thời tiết rất khô. Năng lượng của El Nino được giải phóng vào khí quyển bề mặt Thái Bình Dương, dẫn đến hiện tượng nóng lên của khí hậu toàn cầu. Một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng của El Nino là Việt Nam.
Ảnh hưởng của El Nino tới Việt Nam là gì?
Theo ông Mai Văn Khiêm, giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng văn quốc gia, người đã thông báo với Tuổi trẻ, "Trong điều kiện El Nino, nhiệt độ trung bình hàng tháng ở hầu hết các vùng trong cả nước cao hơn bình thường." Dự báo nắng nóng có khả năng xảy ra nhiều hơn và gay gắt hơn so với mức trung bình. Số ngày nắng nóng năm 2022 nhiều hơn dự kiến và khả năng nhiệt độ cao sẽ tiếp tục đạt mức cao kỷ lục. Theo nhiều nghiên cứu trước đó, phần lớn các đợt El Nino còn dẫn đến thâm hụt lượng mưa ở đa phần diện tích cả nước, với đa số từ 25% đến 50% lượng mưa rơi. Do đó, trong các tháng mùa khô năm 2023, nguy cơ cao xảy ra khô hạn cục bôi, hoặc diện rộng ở những nơi có nhu cầu dùng nước nộc nhiêu cho sản xuất và sinh hoạt. Trên phạm vi toàn quốc, thiếu nước mưa còn có thể dẫn đến hạn hán, xâm nhập mặn và thiếu nước trong những tháng đầu năm 2024.
Ngoài ra, ông cảnh báo rằng trong điều kiện El Nino, lướng mưa có xu hướng giảm nhưng có thể đạt kỷ lục về lượng mưa lớn nhất trong 24 giờ.
Ngoài ra, El Nino sẽ làm nóng lên về cường độ ở khu vực Tây Bắc Bắc Bộ và Nam Bộ và sau đó lan sang khu vực Bắc Trung Bộ và Trung Trung Bộ vào các tháng 4,5. Từ tháng 6 đến tháng 8 sẽ là cao điểm của nắng nóng ở Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, với cường độ có thể gay gắt hơn so với cùng kỳ năm 2022. Dự báo nền nhiệt trên cả nước trong thời gian này có thể cao hơn trung bình khoảng 0,5 độ C trong nhiều năm.
El Nino còn dẫn đến thâm hụt lượng mưa ở nhiều khu vực dẫn đến nguy cơ khô hạn cực độ và cháy rừng. (Ảnh: CNN)
Mùa hè năm nay, chỉ riêng ở thủ đô Hà Nội, có thể xảy ra sáu đến tám đợt nắng nóng, tập trung từ đầu tháng 6 đến nửa đầu tháng 8, với hai đến ba đợt nắng nóng gay gắt và đặc biệt gay gắt.
Theo Đài Khí tượng văn khu vực Nam bộ, mùa nắng nóng ở thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh Nam Bộ đến sớm và kết thúc muộn hơn so với mọi năm. Nhiều khu vực được dự đoán nhiệt độ cao nhất có thể cao hơn 39 độ C.
Những tác động tiêu cực của El Nino trong lịch sử
El Nino đã từng xuất hiện nhiều lần trong lịch sử. Ít nhất 30 sự kiện El Nino đã phát sinh từ năm 1900 đến nay và chúng có tác động tiêu cực đến cả con người và môi trường. Hãy xem xét những lần El Nino để lại hậu quả tiêu cực trong quá khứ như:
- El Nino 1982 – 1983: Đây là lần xuất hiện El Nino mạnh nhất từ trước đến nay, khiến nhiệt độ nước biển bề mặt ở khu vực xích đạo Thái Bình Dương tăng lên 4 độ C so với bình thường. Trên khắp thế giới, hiện tượng này dẫn đến những cơn bão nhiệt đới khắc nghiệt, hạn hán và lũ lụt làm thiệt hại hàng tỷ đô la cũng như hàng triệu người. Các vùng nông thôn miền Trung và Nam Bộ ở Việt Nam đã bị thiệt hại nặng nề bởi lũ lụt và mưa lũ trong thời gian này.
El Nino đã để lại nhiều tác động tiêu cực đến cả con người và môi trường. (Ảnh: CNN)
- El Nino 1997 - 1998: Đây là lần xuất hiện hiện tượng El Nino mạnh thứ hai trong lịch sử, khiến nhiệt độ nước biển bề mặt ở khu vực xích đạo Thái Bình Dương tăng lên 3 độ C so với bình thường. Vụ cháy rừng Amazon rộng lớn, dẫn đến sự cháy rừng lớn nhất trong lịch sử Brazil, đã xảy ra trong thời gian này. Úc đã trải qua một mùa nóng khắc nghiệt làm giảm sản lượng lúa mì và thịt bò.
- El Nino 2015 - 2016: Trong lần xuất hiện này, nhiệt độ nước biển bề mặt ở khu vực xích đạo Thái Bình Dương tăng lên 2 độ C so với mức trung bình. Ở nhiều khu vực trên thế giới, đặc biệt là ở Nam Mỹ, Ấn Độ và châu Phi, hiện tượng này dẫn đến mưa lũ và lụt lội nghiêm trọng. Ví dụ, hạn hán nghiêm trọng đã ảnh hưởng đến đời sống của người dân ở miền Trung và Tây Nguyên, đặc biệt là trong việc sản xuất nông nghiệp, và khiến cho nước sạch khan hiếm. Trong khi đó, ở miền Bắc, tình trạng mưa lũi đã biểu hiện, gây ra lũ lụt và thiệt hại ở một số khu vực.
- El Nino 2019 - 2020: Nhiệt độ nước biển bề mặt ở khu vực xích đạo Thái Bình Dương tăng lên khoảng 0,8-1 độ C so với mức trung bình. Ở nhiều khu vực trên thế giới, hiện tượng này dẫn đến khô hạn và cháy rừng. Một mùa hạn hán và cháy rừng nghiêm trọng ở Australia đã tàn phá tài sản, bảo vệ môi trường và cuộc sống của người dân. Các tỉnh miền Trung của Việt Nam đã phải chịu thiệt hại nặng nề về sản xuất nông nghiệp.
*Bài viết được tổng hợp từ Businessinsider, The Conversation, CNN
Cập nhật tin tức công nghệ mới nhất tại fanpage Công nghệ & Cuộc sống