Từ lâu, chợ Huaqiangbei ở Thâm Quyến, Trung Quốc, đã bán đồ điện tử, điện thoại và nhiều mặt hàng khác. Do nguồn cung cấp linh kiện dồi dào, đây từng được coi là "thước đo tốc độ phát triển" của đại lục, nhưng thú vị nhất là phần lớn các mặt hàng được trưng bày tại Huaqiangbei đều là hàng nhái.
Ngay cả trước khi chúng được tung ra thị trường, bạn có thể dễ dàng tìm thấy những chiếc iPhone giá rẻ và tai nghe Beats by Dre nhái. Các chủ buôn tin rằng sao chép là một cách chia sẻ kiến thức và hàng nhái không phải là điều gì đó quá xấu xa.
Theo Jack Xie, Giám đốc Tiếp thị và Tư vấn IP tại công ty Sở hữu trí tuệ Borsam có trụ sở tại Thâm Quyến, "sự giam nhái sản phẩm chỉ là một phần của quá trình học hỏi và cải thiện." Trung Quốc cũng có những "cải thiện" và sáng tạo riêng sau quá trình "học hỏi" này.
Tuy nhiên, chính quyền thành phố quyết định bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ do những năm gần đây Thâm Quyến cố gắng loại bỏ "danh tiếng" không mấy tốt lành. Đó là lý do tại sao một trong những trung tâm thương mại nhiều tầng của Huaqiangbei bị đóng cửa để phá vào năm 2019.
Quay trở lại hồi năm 2009, khi hàng ngàn dòng điện thoại giống hệt iPhone của Apple được các tiểu thương hào hứng gọi là Hi-Phone. Bất kỳ thương hiệu di động quan trọng nào, từ Nokia, Motorola đến Samsung, đều được sản xuất bắt chước giống hệt tại đây.
Xiong Ting, người quản lý tại Triquint Semiconductor, một công ty chuyên sản xuất linh kiện điện thoại, nói rằng "5 năm trước, không có điện thoại nhái ở đây đâu." "Khi đó, bạn sẽ cần một nhà xưởng, nhiều lập trình viên và một mẫu thiết kế phần cứng. Tuy nhiên, hiện nay, chỉ cần một doanh nghiệp với vài nhân viên có thể sản xuất điện thoại.
Chợ Huaqiangbei, Thâm Quyến, Trung Quốc từ lâu đã bán linh kiện điện tử, điện thoại và nhiều mặt hàng khác.
Sự phát triển của công nghệ đã cho phép hàng loạt doanh nghiệp nhỏ ở Thâm Quyến, một số thậm chí chỉ có khoảng 10 nhân viên, sản xuất cái họ gọi là shanzhai, một thuật ngữ địa phương dùng để chỉ điện thoại di động có sẵn tại chợ đen và có giá siêu rẻ, chỉ khoảng 20 USD vào thời điểm đó.
Ngành công nghiệp hàng nhái từng chiếm giữ thị phần đáng kể từ tay các hãng chế tạo điện thoại tên tuổi, song song với sự chuyển mình của các công ty nội địa. Năm 2009, chỉ sau vài năm có mặt trên thị trường, điện thoại shanzhai chiếm tới hơn 20% doanh số bán ở Trung Quốc.
Theo Wang Jiping, nhà nghiên cứu cao cấp của IDC, người chuyên theo dõi các xu hướng công nghệ, "Thị trường điện thoại shanzhai phát triển một cách đáng kinh ngạc." "Họ bắt chước mẫu mã của tất cả các thương hiệu, miễn là khách hàng thích. Họ luôn phản ứng một cách nhạy bén với nhu cầu của thị trường."
Tuy nhiên, sự bành trướng của điện thoại nhái giá rẻ khiến nhiều thương hiệu di động hàng đầu lo lắng, điều này sau đó gây sức ép buộc chính phủ Trung Quốc có các biện pháp trấn áp. Bản thân các nhà sản xuất điện thoại Trung Quốc đau đầu vì mất thị phần vào tay điện thoại nhái, thứ có lợi thế cạnh tranh hoàn toàn về chi phí sản xuất.
"Trước shanzhai, chúng tôi đã bị tổn hại nghiêm trọng. Chẳng hạn, chúng tôi phải trả 17% thuế VAT trong khi chúng tôi không mất đồng nào cả, Chen Zhao, Giám đốc công ty điện thoại Konka, nói, đồng thời bày tỏ quan ngại về việc điện thoại nhái được quảng cáo hoành tráng và lăng xê nhiệt tình.
"Giá chỉ bằng 1/125 nhưng mẫu mã y hệt. Mua điện thoại shanzhai để chứng minh tình yêu quê hương của bạn ở quê hương của bạn, Chen Zhao nhớ lại một đoạn quảng cáo mà tôi từng xem.
Nhà sáng lập ứng dụng giao đồ ăn Meituan của Trung Quốc
Nhìn nhận theo chiều hướng tích cực, một số chuyên gia cho rằng shanzhai là một hiện tượng xã hội phản ánh nhu cầu sáng tạo theo phong cách của người Trung Quốc.
Theo giáo sư Yu Zhou của đại học Vassar (Mỹ), "Những công ty quy mô nhỏ thực ra rất sáng tạo." "Hãy xem cách họ thiết lập cả một mạng lưới kinh doanh sản xuất và phản ứng nhanh chóng với các xu hướng mới. Về kỹ thuật, điện thoại của họ giống hệt với điện thoại của các thương hiệu lớn.
Các sản phẩm và dịch vụ "Made in China" đã phát triển vượt bậc ở Trung Quốc trong nhiều năm qua. Nhiều nhà sáng lập và giám đốc điều hành cũng được biết đến với danh hiệu người mang "hơi hướng nước ngoài" về đại lục để sản xuất hàng hóa "cây nhà lá vườn" phục vụ người tiêu dùng. Wang Xing, người tạo ra ứng dụng giao đồ ăn Meituan của Trung Quốc, là một ví dụ.
Người đàn ông này được biết là đã tạo ra thành công tới 3 startup hoạt động trong 3 lĩnh vực khác nhau trước khi nó trở nên phổ biến, chỉ bằng cách bắt chước mô hình của công ty Mỹ. Xang đã nói trong bài phỏng vấn hồi năm 2022 với tờ Caijing, "quan trọng là sao chép thông minh," rằng ông không hối tiếc về bất kỳ điều gì.
Mặc dù phương pháp tiếp cận của Xing có thể không được hoan nghênh, nhưng sáng tạo không phải lúc nào cũng là điều cần thiết để thành công. Điều quan trọng là phải hiểu thời điểm và cách thức để sao chép. Trên thực tế, ông đã nhiều lần chứng minh rằng mình có khả năng sao chép tốt hơn hầu hết những người khác trong giới kinh doanh.
"Hãy cứ coi thường nếu bạn muốn như vậy. Tôi không quan tâm. Tại sao lại phải coi thường tôi, người đã tạo ra hàng loạt doanh nghiệp khởi nghiệp thành công ở Trung Quốc và cung cấp cho khách hàng một trang web mua chung thú vị hơn bất kỳ doanh nghiệp nào khác?, Xing tự tin.
Theo dõi chúng tôi trên: Tech in Asia, CNBC
Cập nhật tin tức công nghệ mới nhất tại fanpage Công nghệ & Cuộc sống