Xe điện dùng pin bền khiến ngành tài chế khó kiếm tiền

Pin LFP có tuổi thọ cao, giá thành thấp giúp giảm chi phí xe điện, nhưng làm giảm giá trị vật liệu thu hồi, khiến tái chế kém hiệu quả.

Những bãi thu hồi ôtô cũ tại Mỹ vốn kiếm tiền bằng cách bán lại các bộ phận còn sử dụng được. Với xe điện, bộ phận có giá trị nhất thường là bộ pin, chứa nhiều khoáng sản như lithium, niken, coban và mangan. Các doanh nghiệp tái chế sẽ nghiền pin thành "khối đen" (black mass) để tách những vật liệu này, sau đó đưa vào sản xuất pin mới. Tuy nhiên trong một số trường hợp, giá trị vật liệu thu hồi hiện không còn đủ hấp dẫn để bù chi phí tái chế.

Thomas Andrade, đồng sở hữu bãi thu hồi ôtô cũ Everett Auto Parts tại bang Massachusetts, cho biết doanh nghiệp của ông vừa chuyển hai bộ pin hybrid của Chevrolet Volt đến cơ sở tái chế mà không thu được đồng nào. Dù vậy, ông vẫn xem đây là kết quả tích cực vì ít nhất không phải trả thêm tiền để đơn vị tái chế tiếp nhận số pin này. Không phải doanh nghiệp nào cũng may mắn như vậy.

Brian Bachand, giám đốc bãi ôtô cũ Westover Salvage Yard, đang giữ một bộ pin Tesla còn hoạt động tốt. Giá thị trường là khoảng 2.000 USD cho bộ pin cũ này. Ông bán với giá 1.200 USD nhưng chưa tìm được người mua. Phương án còn lại là gửi tới đơn vị tái chế. Tuy nhiên nếu làm vậy, ông phải trả 1.800 USD bao gồm chi phí vận chuyển chất thải nguy hại và xử lý bộ pin. "Nó trở thành một khoản nợ, không ai trả tiền để mua, còn tôi phải trả tiền mới có thể xử lý", Bachand nói.

Theo Đài phát thanh công cộng quốc gia Mỹ (NPR), việc tái chế pin xe điện rất quan trọng. Nếu xử lý như rác thông thường, pin có thể gây rò rỉ hóa chất hoặc cháy nổ. Ngược lại, tái chế giúp thu hồi khoáng sản quý, giảm lượng nguyên liệu phải khai thác mới và giảm phụ thuộc vào nguồn cung từ Trung Quốc.

Pin LFP làm thay đổi bài toán kinh tế

Khó khăn hiện nay chủ yếu đến từ sự phổ biến của pin lithium sắt phốt phát (LFP). Trước đây, phần lớn pin xe điện sử dụng nhiều niken và coban, hai kim loại có giá trị cao nên doanh nghiệp tái chế vẫn có thể thu hồi chi phí. Trong vài năm gần đây, nhiều hãng xe chuyển sang pin LFP vì loại pin này rẻ hơn, bền hơn và có tuổi thọ cao hơn.

Đối với người dùng, đây là ưu điểm. Nhưng với ngành tái chế, pin LFP lại mang đến bài toán hoàn toàn khác. David Klanecky, CEO Cirba Solutions, một trong những doanh nghiệp tái chế pin lớn tại Mỹ, cho biết thành phần lithium vẫn có giá trị, nhưng riêng vật liệu sắt phốt phát gần như không mang lại lợi nhuận. "Nếu chúng tôi phải trả tiền để mua pin LFP thì chắc chắn không thể có lãi", ông nói.

Theo Benchmark Mineral Intelligence, các doanh nghiệp tái chế tại Bắc Mỹ hiện thu thêm khoảng 1,5-2 USD cho mỗi kg pin LFP tiếp nhận. Với một bộ pin nặng hàng trăm kilogram, thậm chí hơn một tấn, các bãi thu hồi phải trả thêm hàng trăm USD chỉ để đơn vị tái chế đồng ý tiếp nhận, chưa tính chi phí vận chuyển. Ngược lại, với các bộ pin chứa nhiều niken và coban, doanh nghiệp tái chế vẫn sẵn sàng trả khoảng 2 USD/kg để mua vì giá trị vật liệu thu hồi đủ lớn.

Pin bền hơn nhưng lượng pin cần tái chế còn ít

Một nguyên nhân khác khiến ngành tái chế chưa đạt hiệu quả là số lượng pin hết vòng đời vẫn còn thấp. Theo dữ liệu của Benchmark Mineral Intelligence, phần lớn pin mà các doanh nghiệp Mỹ tái chế hiện nay không phải pin từ xe điện cũ mà là pin lỗi phát sinh trong quá trình sản xuất. Pin trên xe điện thực tế có tuổi thọ dài hơn dự đoán, nên số lượng cần xử lý sau sử dụng vẫn còn khá ít.

Trong tương lai, khi lượng xe điện lưu hành tăng lên và nhiều xe đến cuối vòng đời, số pin cần tái chế sẽ tăng mạnh. Tuy nhiên, phần lớn sẽ là pin LFP, loại pin có giá trị vật liệu thấp hơn, khiến áp lực lên ngành tái chế tiếp tục gia tăng.

Frederick Bloomfield, chuyên gia của công ty nghiên cứu thị trường và cung cấp dữ liệu chuyên về chuỗi cung ứng pin Benchmark Mineral Intelligence, cho rằng nhiều doanh nghiệp đầu tư xây dựng nhà máy tái chế vài năm trước chưa dự đoán pin LFP sẽ phát triển nhanh và chiếm tỷ trọng lớn như hiện nay. Vì vậy, không ít cơ sở hiện thiếu sự chuẩn bị cho loại pin sẽ phổ biến trong những năm tới.

Lo ngại pin cũ bị bỏ mặc

Khó khăn của ngành tái chế không chỉ ảnh hưởng đến các bãi thu hồi xe cũ mà còn lan sang toàn bộ chuỗi xử lý phương tiện hết niên hạn. Joe Hearn, đồng sáng lập sáng kiến thu hồi phương tiện SHiFT, cho biết nhiều doanh nghiệp thu gom và nghiền xe hiện rất thận trọng khi tiếp nhận xe điện hoặc xe hybrid vì lo ngại chi phí xử lý pin quá cao. "Một số đối tác của chúng tôi từng bị từ chối cả lô xe chỉ vì trong đó có một chiếc xe điện hoặc hybrid", Hearn nói.

Theo Frederick Bloomfield, nếu các doanh nghiệp tái chế có trách nhiệm không muốn tiếp nhận pin cũ, chúng có thể được xuất sang những quốc gia có tiêu chuẩn môi trường thấp hơn để xử lý, hoặc bị lưu giữ trong thời gian dài.

Jessica Dunn, nhà khoa học thuộc tổ chức Union of Concerned Scientists, cảnh báo việc chất đống pin cũ tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ và gây mất an toàn. Bà cho biết pin xe điện và hybrid vẫn xuất hiện tại một số bãi chôn lấp rác, dù pháp luật Mỹ cấm xử lý theo cách này. "Nếu pin bị đưa vào bãi rác, cuối cùng chính cơ quan công quyền sẽ phải bỏ tiền để giải quyết", Dunn nói.

Chính quyền buộc hãng xe chịu trách nhiệm tái chế

Bang Colorado vừa thông qua đạo luật mới, yêu cầu các hãng xe chịu trách nhiệm thu hồi và tái chế pin xe điện khi hết vòng đời. Theo đó, nếu một bộ pin bị bỏ lại tại bãi thu hồi hoặc xuất hiện ở bãi rác, nhà sản xuất đã bán chiếc xe đó, như Tesla hay General Motors, phải tổ chức thu gom và chi trả toàn bộ chi phí tái chế. Đạo luật cũng yêu cầu doanh nghiệp tái chế phải thu hồi một tỷ lệ nhất định khoáng sản trong pin, thay vì chỉ xử lý để loại bỏ chất thải.

Quy định nhận được sự ủng hộ của nhiều bên, từ các tổ chức môi trường, doanh nghiệp tái chế, chủ bãi thu hồi xe cũ đến các hãng xe. Liên minh đổi mới ôtô (Alliance for Automotive Innovation), đại diện cho phần lớn nhà sản xuất ôtô tại Mỹ, đánh giá đạo luật tạo được sự cân bằng và góp phần giữ nguồn khoáng sản quan trọng trong chuỗi cung ứng nội địa. Jessica Dunn kỳ vọng Colorado sẽ trở thành hình mẫu để các bang khác xây dựng quy định tương tự.

Hồ Tân (theo NPR)

Cập nhật tin tức công nghệ mới nhất tại fanpage Công nghệ & Cuộc sống