Các vấn đề về cung ứng điện được Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên giải thích

Cần khẳng định rằng điện gió, điện mặt trời đã phát triển khá mạnh ở nước ta trong vài năm gần đây do nhu cầu điện năng tăng nhanh. Cơ chế, chính sách khuyến khích của Nhà nước khá hấp dẫn.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hồng Diên phát biểu về các vấn đề cung ứng điện lực quốc gia.

Việt Nam được coi là quốc gia có tiềm năng phát triển điện gió và mặt trời khá lớn. Tuy nhiên, có một số nghịch lý là nơi có tiềm năng về nắng và gió, lại là nơi có ít phụ tải, vì vậy việc sử dụng nguồn năng lượng này cần đầu tư tương đối lớn cho hệ thống truyền tải hoặc lưu trữ điện.

Mặt khác, để duy trì thường xuyên, an toàn hệ thống điện và phát huy hiệu quả năng lượng tái tạo, cần có một số nguồn điện nền ổn định, nghĩa là phải có khả năng phát liên tục 24/24 để bù đắp cho những khi không có nắng hoặc gió thì phải có đó để mà chen vào.

Điện than, điện dầu, điện khí, sinh khối và thậm chí cả điện đều được coi là nguồn điện nền ở Việt Nam, trong khi điện hạt nhân cũng được coi là một nguồn điện ở các quốc gia này. Do đó, mặc dù điện chạy bằng than, bằng dầu hoặc bằng khí vẫn được duy trì và vận hành để đảm bảo an toàn hệ thống điện, nhưng phát thải carbon có nhiều hơn và trong ngắn hạn chúng ta chưa có nguồn thay thế hoặc giải pháp.

Tất cả chúng ta đều biết rằng than, dầu khí và các nguyên liệu thô khác là những nguyên liệu sơ cấp và thị trường thế giới ấn định giá. Giá cao trong những năm gần đây do đứt gãy nguồn cung cho nên giá dầu và khí thường cao hơn các nguồn điện khác nếu chưa tính phí truyền tải. Điện gió, mặt trời vì không tốn tiền mua nhưng giá thành điện năng lại phụ thuộc vào giá thành công nghệ và thiết bị.

Năng lượng tái tạo không tính phí truyền tải và lưu trữ điện theo thời gian, trong khi công nghệ phát triển rất nhanh và kết quả là giá thành thiết bị và công nghệ giảm hàng năm trung bình từ 6 đến 8%. Năng lượng tái tạo có thể là nguồn điện năng có chi phí thấp nhất trong dài hạn nếu không tính phí truyền tải điện và lưu trữ điện.

Bộ Công Thương đã tạo khung giá trên cơ sở số liệu thống kê của 102 nhà máy điện mặt trời và 109 nhà máy điện gió đã ký hợp đồng mua bán điện. Cơ sở pháp lý là căn cứ vào Luật Điện lực, Luật Giá và các nghị định của Chính phủ.

Các thủ tục tính toán, thẩm định khung giá và so sánh số liệu của Cơ quan Năng lượng quốc tế (GIZ) tư vấn xét duyệt đang được tư vấn, đặc biệt là thực hiện đúng quy trình lấy ý kiến Bộ Tài chính, Ủy Ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp về kết quả thẩm định khung giá.

Theo số liệu giám sát đầu tư của tổ chức quốc tế IRENA, suất đầu tư điện mặt trời nối lưới giai đoạn 2018 từ 2021 đã giảm 11 %/năm, trong khi suất đầu tư điện gió trên bờ nối lưới giảm 6,3%/năm. Giá điện mặt trời, FIT 2 ban hành năm 2020 của chính phủ đã giảm 8% so với giá FIT 1 ban hành năm 2017. Giá FIT 2 được ban hành năm 2020 cũng giảm khoảng 7,3 % so với giá FIT 21 được ban hành năm 2017. Lấy ý kiến của các chuyên gia thuộc Hội đồng tư vấn và tỷ lệ giảm suất đầu tư của nhà máy điện mặt trời và điện gió.

Do đó, có thể khẳng định rằng cơ chế giá cho các dự án năng lượng tái tạo chuyển tiếp, chẳng hạn như khung giá hiện hành, là phù hợp với giá thế giới và thực tiễn trong nước.

Vẫn còn 26 nhà máy điện chưa đàm phán giá điện.

Không thể phủ nhận lãng phí nếu hàng chục dự án điện mặt trời và điện gió được đầu tư mà trước giờ chưa được sử dụng, chưa được khai thác, sử dụng, về vấn đề xử lý đối với dự án điện gió mặt trời không đủ điều kiện tham gia giá FIT. Tuy nhiên, để không lãng phí nhưng cũng không bị coi là vi phạm, thậm chí là vi phạm quy định pháp luật hiện hành, điều quan trọng là phải có chủ trương của cấp có thẩm quyền chấp nhận và nỗ lực của các chủ đầu tư, sự vào cuộc đồng bộ của các ngành chức năng và chính quyền các địa phương để giải quyết vấn đề.

Hầu hết các chủ đầu tư dự án đã chạy đua với thời gian nên bỏ qua hoặc bỏ sót các khâu, các thủ tục theo quy định của pháp luật, thậm chí là vi phạm các quy định của pháp luật chuyên ngành. Không thể áp dụng giá FIT mà phải tuân thủ các quy định của Luật Giá, Luật Điện lực và các Nghị định có liên quan. Chính sách giá FIT đã hết hạn được thể hiện ngay trong quyết định của Thủ tướng chứ không phải dừng đột ngột. Trên cơ sở hợp tác để chia sẻ hài lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp.

Hiện có 85 nhà máy đã ký hợp đồng mua bán điện nhưng không đủ điều kiện giá FIT với tổng công suất 4.736 MW. Chính phủ đã chỉ đạo ban hành Thông tư 15, Quyết định 21 quy định phương pháp xác định và khung giá áp dụng cho các dự án năng lượng tái tạo chuyển tiếp để công suất của các dự án này tránh lãng phí, căn cứ vào Luật Giá, Luật Điện lực và các Nghị định không liên quan.

Bộ Công Thương cũng đã có nhiều văn bản đôn đốc các chủ đầu tư hoàn thiện thủ tục chỉ đạo, hướng dẫn EVN phối hợp với nhà đầu tư thuận thống nhất giá điện để sớm đưa các dự án này vào vận hành.

Tuy nhiên, đến ngày 30 tháng 3, tức là 2 tháng sau khi khung giá có hiệu lực, chỉ có một nhà đầu tư đến nộp hồ sơ. Đến ngày 31 tháng 5, đã có 59/85 nhà máy có công suất 3.389 MW, chiếm 71,6% số dự án đã nộp hồ sơ tới EVN, trong đó có 50 dự án đang được đề xuất giá tạm thời bằng 50% khung giá để hoàn thiện thủ tục. Sau nhiều nỗ lực của Bộ Công Thương từ gặp gỡ, đối thoại với các chủ đầu tư, các bên liên quan và ban hành các văn bản chỉ đạo EVN, hiện còn 26 nhà máy với công suất là 1.346 MW, chiếm 28,4% số dự án chưa gửi hồ sơ tới EVN.

Chúng tôi biết rằng các chủ đầu tư chậm nộp hồ sơ không muốn đàm phán với EVN trong khung giá mà Bộ Công Thương ban hành, với lý do là thấp và lý do thứ hai có thể chưa hoàn thiện các thủ tục pháp lý hoặc nhà máy ở vị trí khó khăn về truyền tải điện.

Nhân Diễn đàn này, một lần nữa, Bộ Công Thương trân trọng đề nghị Quốc hội, Chính phủ sớm cho chủ trương, cơ chế tháo gỡ để Bộ Công Thương, các bộ, ngành và địa phương có cơ sở chỉ đạo giải quyết dứt điểm vấn đề trên, tránh lãng phí nguồn lực, bức xúc cho xã hội, bảo đảm hài lợi ích, nhưng các cá nhân và tổ chức thực thi nhiệm vụ này không bị coi là vi phạm pháp luật.

Lãnh đạo EVN kiểm tra tiến độ thi công 2 dự án truyền tải nhập khẩu điện từ Lào.

Cuối cùng là vấn đề nhập khẩu của Việt Nam, chủ trương mua điện của Việt Nam từ nước ngoài đã được quy định tại Luật Điện lực và các nghị định có liên quan. Việt nhập khẩu điện là một chiến lược hạn chế dựa trên các mối quan hệ chính trị, an ninh của Việt Nam đối với các nước láng giềng nhằm bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong mọi tình huống và được xác định trong Quy hoạch Phát triển Điện lực Quốc gia trong từng thời kỳ.

Từ năm 2015, Việt Nam là nước nhập khẩu năng lượng tịnh đã nhập than, nhập dầu để phát điện và sắp tới sẽ nhập khí LNG. Từ nhiều năm trước, Trung Quốc đã nhập khẩu điện từ năm 2010 và Lào từ năm 2016. Ngoài ra, việc nhập khẩu từ Lào thể hiện thông qua Biên bản ghi nhớ giữa Chính phủ 2 nước nhằm tăng cường quan hệ toàn diện với bạn và Hiệp định phát triển hợp tác công trình năng lượng và mỏ. Việc nhập khẩu điện của Lào không chỉ là quan hệ kinh tế mà còn là quan hệ chính trị, ngoại giao và để bảo vệ mục tiêu quốc phòng và an ninh của đất nước.

Cơ cấu nguồn điện của các quy hoạch phát triển điện lực quốc gia đã được phê duyệt luôn bao gồm các nguồn điện thời gian qua. Tuy nhiên, tỷ lệ nhập khẩu điện rất nhỏ, chỉ có 572 MW, tương đương 0,73 % công suất hệ thống tính đến năm 2022, được nhập khẩu cho các khu vực biên giới. Điện nhập khẩu từ Lào là điện sạch, trong khi điện nhập khẩu từ nước ngoài là điện sạch vì nếu có phát thải thì phát thải ở nơi sản xuất.

Nếu phải cộng chi phí truyền tải, hao hụt đường dây từ miền Trung, miền Nam ra Bắc là rất đáng kể. Năng lượng tái tạo trong nước rẻ hơn năng lượng tái tạo thời gian qua chỉ để cung cấp cho khu vực biên giới. Hệ thống truyền tải điện từ các nhà máy điện trong nước đến biên giới của chúng ta hiện chưa đồng bộ, chưa thuận lợi bằng hệ thống điện của nước bạn đến biên giới của hai nước. Để đa dạng hóa các loại hình nguồn điện, nhất là điện nền, chúng ta cần kết nối lưới điện, trao đổi điện năng và điện nhập khẩu giữa các quốc gia. Trong tương lai, chúng ta có thể khai thác năng lượng tái tạo trong khi chưa có nguồn điện nền thay thế.

P.V

Cập nhật tin tức công nghệ mới nhất tại fanpage Công nghệ & Cuộc sống