Nhận diện vũ khí: Kho vũ khí phòng không tầm thấp của Iran nguy hiểm như thế nào?

Minh chứng rõ ràng nhất cho chiến thuật này chính là 2 sự kiện máy bay chiến đấu thế hệ thứ 5 F-35 Lightning II và máy bay chiến đấu hải quân F/A-18F Super Hornet của Mỹ được cho là trúng tên lửa tầm thấp của Iran. Dù cả 2 máy bay đều không rơi tại chỗ, nhưng rõ ràng Iran đã triển khai được hệ thống phòng không tầm thấp hiệu quả, khó bị ngăn chặn và gây uy hiếp trực tiếp đối với các máy bay quân sự của Mỹ và Israel.

Vậy hệ thống phòng không tầm thấp của Iran bao gồm những thành phần nào?

MANPADS - “Kẻ săn máy bay bay thấp”

Iran là một trong những quốc gia sở hữu kho MANPADS lớn nhất Trung Đông, với khả năng triển khai nhanh, cơ động cao và rất khó bị phát hiện vì chúng được mang vác trên vai người lính. Những tổ hợp vũ khí này đặc biệt nguy hiểm khi máy bay của liên quân phải bay thấp để tránh radar hoặc tấn công mục tiêu mặt đất.

MANPADS Misagh-2 của Iran. Ảnh: Army Recognition

Quân đội Iran hiện sở hữu các tổ hợp Misagh-1 và Misagh-2. Chúng là bản sao của MANPADS Strela-2M (SA-7) và Igla-1 (SA-16) nhập khẩu từ Liên Xô/Nga. Misagh-1 có tầm bắn 3,5-4km, độ cao tác chiến 2,5km, còn Misagh-2 được nâng cấp hệ thống đầu dò hồng ngoại giúp nâng tầm bắn lên 5km. Do làm chủ được công nghệ, Iran đã sản xuất hàng nghìn đạn tên lửa Misagh-1 và Misagh-2 để trang bị trong nước và cung cấp cho các đơn vị đồng minh. Được trang bị đầu nổ khoảng 2kg, chúng được đánh giá có hiệu quả cao trong việc ngăn chặn các mục tiêu bay thấp, trực thăng và UAV.

Theo đánh giá của chuyên gia quân sự Nga Alexey Brusilov, vụ máy bay F/A-18F Super Hornet bị trúng tên lửa ở Vịnh Oman gần cảng Chabahar (tỉnh Sistan và Baluchestan) của Iran chính là kết quả từ họ tên lửa Misagh.

Không chỉ có tên lửa Misagh, Iran còn nâng cấp chúng và đặt tên loại vũ khí mới là Qaem-1/Qaem-2. Sự khác biệt của tổ hợp MANPADS này là được trang bị hệ thống sục sạo hồng ngoại cải tiến, có khả năng kháng nhiễu cao. Họ tên lửa Qaem có tầm bắn 6-8km và có thể bắn hạ các mục tiêu hoạt động ở độ cao cực thấp. Loại vũ khí này từng được “thử lửa” tại chiến trường Syria và Yemen với những đánh giá đáng tin cậy.

Cùng với đó, Iran cũng sở hữu số lượng đáng kể các tổ hợp tên lửa Igla và Igla-S nhập khẩu từ Nga có tầm bắn 5,2km (Igla) và 6km (Igla-S). Các dòng MANPADS này nổi bật với hệ thống cảm biến ở cả dải quang học và hồng ngoại để giảm khả năng bị gây nhiễu. Loại vũ khí này được ưu tiên sử dụng để bảo vệ các cơ sở chiến lược của Iran.

Ngoài ra, Iran cũng có khả năng đã sở hữu số lượng hạn chế MANPADS thế hệ mới Verba từ Nga. Tehran và Moscow đã ký thỏa thuận bí mật trị giá khoảng 580 triệu USD về việc chuyển giao các tổ hợp Verba và đạn tên lửa đi kèm. Đây là loại MANPADS lợi hại nhất của Iran với hệ thống đầu dò đa phổ quang học - hồng ngoại - cực tím, khiến việc gây nhiễu gần như là không thể. Tên lửa Verba có tầm bắn 6,5km và đạt hiệu quả cao với mọi mục tiêu bay thấp.

Xe phóng của tổ hợp Tor-M1 đang bảo vệ một khu công nghiệp của Iran. Ảnh: Lenta

Vũ khí phòng không tầm thấp, cơ động cao - Lớp bảo vệ “điểm”

Bên cạnh các tổ hợp MANPADS do các tổ chiến đấu mang theo, Iran còn xây dựng mạng lưới các tổ hợp phòng không tầm thấp, cơ động với chiến thuật “bắn và chạy”.

Đứng đầu danh sách chính là tổ hợp Tor-M1 được Nga cung cấp trong giai đoạn 2006-2007 với khoảng 29 bệ phóng. Điểm mạnh của Tor-M1 chính là việc nó được thiết kế làm vũ khí phòng không chiến trường, đặt trên khung gầm xe bánh xích dã chiến, nên có khả năng tác chiến cơ động rất cao. Điều này đã được minh chứng trên chiến trường Ukraine. Mỗi xe phóng Tor-M1 có tầm bắn lên tới 12km, độ cao đánh chặn là 6km; có thể theo dõi 48 mục tiêu và đánh chặn 2-4 mục tiêu đồng thời. Tor-M1 rất hiệu quả trong việc chống tên lửa hành trình, bom lượn và UAV. Do tính chất chiến thuật của loại vũ khí này, Iran đang rất hạn chế sử dụng chúng để bảo toàn lực lượng.

Iran cũng sở hữu số lượng hạn chế tổ hợp pháo - tên lửa Pantsir-S1 với sự kết hợp giữa tên lửa phòng không tầm bắn 20km và pháo phòng không 30mm tạo thành cơn mưa đạn chống mục tiêu bay thấp. Pantsir-S1 phù hợp cho các nhiệm vụ phục kích vì tên lửa phòng không của tổ hợp sử dụng cơ chế dẫn đường bám chùm laser, khiến các hệ thống cảnh báo sớm trên máy bay đối phương không nhận biết được việc mình đang bị theo dõi và tấn công.

Trên cơ sở 2 tổ hợp vũ khí phòng không cơ động nói trên của Nga, Iran cũng tự phát triển 2 loại vũ khí tương tự có tên là Tabas và Arman. Tabas có tầm bắn 10-12km, còn Arman có thế mạnh với hệ thống radar mảng pha mạnh mẽ. Chúng được sản xuất hàng loạt, cơ động cao và khó bị ngăn chặn.

Một tổ hợp tên lửa phòng không đáng chú ý khác của Iran là Majid (AD-08), thường được đặt trên xe chiến thuật hạng nhẹ Aras-2 với khả năng cơ động cao. Mỗi xe phóng mang 4 tên lửa. Nó hoạt động gần như “tàng hình” nhờ sử dụng hệ thống quang - điện tử và ảnh nhiệt để tìm kiếm mục tiêu thay vì dùng radar. Tổ hợp có tầm bắn khoảng 8km và rất nguy hiểm khi hoạt động ở chế độ “sói đơn độc”.

Tổ hợp tên lửa phòng không tầm thấp cơ động cao Majid (AD-08) của Iran. Ảnh: Topwar

Một số chuyên gia nhận định rất có thể Majid chính là loại vũ khí đã bắn trúng máy bay tàng hình F-35 của Mỹ.

Ngoài ra, Iran còn có các tổ hợp vũ khí phòng không khác như ZSU-23-4 Shilka (pháo tự hành 23mm), M-163 Vulcan (pháo 20mm cũ của Mỹ), 9K33 Osa (SA-8). Dù đã lỗi thời nhưng chúng vẫn phát huy hiệu quả ở tầm rất thấp khi kết hợp với MANPADS.

“Lá chắn tầm thấp” của Iran chính là mối đe dọa nghiêm trọng đối với máy bay chiến đấu Mỹ và Israel trên chiến trường. Nó cũng minh chứng cho chiến thuật tác chiến phi đối xứng của Iran trước các đối thủ có ưu thế vượt trội về công nghệ và không quân như Mỹ và Israel.