Nhận diện vũ khí: Iran đã “đón lõng” để bắn trúng máy bay F-35 như thế nào?

Tuy nhiên, những hình ảnh do phía Iran công bố sau đó lại cho thấy chiếc F-35 này đã trúng tên lửa đối không phóng từ mặt đất. Dù đoạn clip do Iran công bố không xác nhận máy bay F-35 có bị bắn hạ tại chỗ hay không, nhưng chắc chắn nó đã bị hư hại nặng trong vụ tấn công.

Vậy làm thế nào Iran có thể bắn trúng một máy bay chiến đấu thế hệ 5 có tính năng tàng hình mạnh mẽ như F-35?

Tàng hình, nhưng không có nghĩa là vô hình

Theo đánh giá của Tạp chí Topwar, các dòng máy bay chiến đấu thế hệ thứ 5, trong đó có F-35 của Mỹ, thường được quảng cáo là ứng dụng công nghệ tàng hình. Thực tế, thuật ngữ này nhằm ám chỉ việc máy bay rất khó bị quan sát bởi các hệ thống radar trinh sát và dẫn bắn hiện tại thông qua khái niệm “hạn chế phản xạ sóng radar”.

Để có được khả năng tàng hình, F-35 được ứng dụng nhiều giải pháp công nghệ, từ thiết kế góc cạnh để hạn chế bộc lộ tín hiệu, đến quá trình thi công khung thân bằng các tấm lớn nhằm giảm tối đa các mảnh ghép - vốn là vị trí dễ phản xạ sóng radar.

Dù được thiết kế để "tàng hình" trước radar, nhưng máy bay F-35 vẫn bộc lộ tín hiệu nhiệt như bất kỳ máy bay chiến đấu nào. Ảnh: Defense News

Cùng với đó, vật liệu composite được sử dụng sâu rộng trong chế tạo thân máy bay để hạn chế từ tính và dội sóng. Điều này kết hợp với lớp sơn phủ hấp thụ radar đặc biệt. Trong thực tế hoạt động, nhiều máy bay F-22 và F-35 từng bị phát hiện bong tróc lớp phủ tàng hình khi hoạt động trong điều kiện nóng ẩm hoặc bị ăn mòn nhanh do thời tiết. Chi phí mỗi lần sơn phủ lại lên tới hàng triệu USD và cần môi trường bảo ôn đặc biệt để ổn định lớp sơn này.

Nói cách khác, để đổi lấy khả năng tàng hình trên một số băng tần radar, máy bay chiến đấu thế hệ thứ 5 phải hy sinh một phần khả năng cơ động, tốc độ bay siêu âm và tải trọng vũ khí mang theo.

Tuy nhiên, giống như bất kỳ phương tiện bay sử dụng động cơ phản lực nào, một yếu tố mà máy bay chiến đấu thế hệ thứ 5 không thể che giấu chính là dấu hiệu nhiệt (hồng ngoại) phát ra khi hoạt động. Dù có áp dụng các biện pháp làm mát luồng khí xả, nhưng khi đối mặt với các thiết bị trinh sát quang - ảnh nhiệt hiện đại, các máy bay tàng hình cũng không thể "tàng hình" hoàn toàn. Đây được xem là một trong những nguyên nhân then chốt khiến F-35 bị phòng không Iran bắn trúng.

Cơ động phòng tránh, đón lõng đánh trả

Đánh giá về năng lực phòng không của Iran sau 2 tuần xung đột, các chuyên gia Thomas Newdick và Howard Altman từ Tạp chí quân sự The War Zone của Mỹ cho rằng, các hệ thống phòng không Iran có thể dễ dàng ngụy trang và tiếp tục là mối đe dọa đáng kể. Trong khi đó, F-35 phải đối mặt với ngày càng nhiều rủi ro, đặc biệt khi làm nhiệm vụ tấn công trực tiếp và hoạt động sâu trong vùng trời Iran.

"Bất chấp nỗ lực chế áp mà Mỹ và đồng minh đã thực hiện, Iran vẫn sở hữu các tổ hợp phòng không di động. Những hệ thống này có thể xuất hiện bất cứ đâu, khiến phi công có rất ít thời gian để phản ứng", các chuyên gia Mỹ nhận định.

Hình ảnh máy bay F-35 của Mỹ trúng tên lửa của Iran. Ảnh: PressTV.

Thực tế, ngay trong vụ bắn trúng máy bay F-35, lực lượng phòng không Iran đã thể hiện sự khôn khéo về chiến thuật khi đối đầu với lực lượng không quân Mỹ.

Từ những hình ảnh được công bố, có thể thấy tên lửa đánh trúng chiếc F-35 không xuất phát từ các tổ hợp phòng không tầm trung hay tầm xa. Bởi lẽ, với đầu đạn nổ mảnh hạng nặng của các tổ hợp đó, sóng xung kích sẽ ngay lập tức xé vụn mục tiêu. Hình ảnh từ đoạn clip cho thấy máy bay bị tấn công bởi đạn tên lửa cỡ nhỏ thuộc các tổ hợp phòng không tầm thấp. Các tổ hợp này được ngụy trang kỹ lưỡng, có độ cơ động cao, sử dụng phương thức sục sạo và bám bắt mục tiêu hoàn toàn thụ động (quang - ảnh nhiệt).

Dù có cự ly giám sát hạn chế hơn so với radar, nhưng lợi thế của các hệ thống dẫn đường quang - hồng ngoại là mục tiêu sẽ không thể biết mình đang bị khóa. Kể cả khi tên lửa đã rời bệ phóng, hệ thống cảnh báo trên máy bay đối phương thường không kịp phản ứng hoặc thậm chí không nhận biết được mình đang bị tấn công.

Hình ảnh chiếc F-35 khi bị tấn công vẫn duy trì đường bay ổn định, không thực hiện bất kỳ động tác cơ động tránh né hay bắn mồi bẫy nhiệt để đánh lừa tên lửa bay tới đã chứng minh điều này.

Ngoài ra, một yếu tố quan trọng khác là phòng không Iran dường như đã nắm bắt được thói quen chiến thuật của phi công F-35. Với địa hình đồi núi phức tạp của Iran, các máy bay chiến đấu thường chọn cách bay thấp, bám địa hình quen thuộc, men theo các thung lũng để tránh né radar cảnh giới và các tổ hợp phòng không tầm xa còn sót lại của Tehran.

Chính điều này đã tạo điều kiện lý tưởng cho các tổ hợp vũ khí phòng không tầm thấp phát huy tác dụng. Chỉ cần một bệ phóng tự hành hoặc một tổ tên lửa vác vai (MANPADS) tổ chức đón lõng tại các đường bay hẻm núi quen thuộc, họ hoàn toàn có thể khai hỏa hạ gục mục tiêu. Đây chính là nghệ thuật tác chiến bất đối xứng của Iran trước các đối thủ có ưu thế công nghệ vượt trội.

Trước đó, bài học này đã từng xảy ra tại Yemen khi lực lượng Houthi hoán cải tên lửa không đối không (dẫn đường hồng ngoại) đặt trên bệ phóng tự hành để bắn rơi máy bay F-15 của liên quân. Hay tại cuộc xung đột ở Ukraine, các xe phóng của tổ hợp tên lửa phòng không Buk hoạt động như những “con sói đơn độc” khi tắt radar, phục kích thụ động cũng từng gây vô vàn khó khăn cho lực lượng không quân Nga trên chiến trường.