Cơ hội giành ưu thế trên bầu trời

Theo Defense News và một số nguồn tin khác, Thủ tướng Donald Tusk mới đây cho biết, công ty công nghệ quốc phòng Shield AI, trụ sở tại California (Mỹ), đã đề nghị Ba Lan tham gia vào chương trình máy bay chiến đấu điều khiển bằng AI có tên gọi X-BAT, với khả năng quốc gia này sẽ là nơi đặt trụ sở một số hoạt động sản xuất.

"Ý định của họ là hợp tác với Ba Lan và sản xuất tại Ba Lan cho chương trình X-BAT, máy bay chiến đấu điều khiển bằng AI đầu tiên trên thế giới. Đây là công nghệ hàng đầu, cơ hội giành ưu thế trên không trong trường hợp xảy ra xung đột vũ trang và là một dự án vô cùng tham vọng về công nghệ và tính đổi mới", ông Tusk chia sẻ tại một cuộc họp báo ở Warsaw.

Mô hình máy bay chiến đấu X-BAT được trưng bày tại một triển lãm ở Paris, Pháp. Ảnh: Defense News

Trước đó, tháng 10-2025, Shield AI đã công bố X-BAT, loại máy bay chiến đấu không người lái điều khiển bằng AI có khả năng cất cánh và hạ cánh thẳng đứng, gọi đây là nền tảng phù hợp cho các hoạt động viễn chinh và hàng hải trong môi trường tranh chấp.

"Điểm cốt lõi của X-BAT là phần mềm Hivemind của công ty Shield AI, phần mềm tự hành hỗ trợ AI được thiết kế để vận hành các nền tảng trong môi trường mất kết nối, suy giảm và hạn chế về khả năng liên lạc. Hivemind cho phép X-BAT tự động thâm nhập vào chiến trường tranh chấp, kết hợp linh hoạt với máy bay có người lái và thực hiện các chiến thuật phối hợp mà không cần liên lạc liên tục. Khả năng tự hành này cho phép X-BAT hoạt động như một máy bay không người lái hỗ trợ hoặc độc lập”, công ty Shield AI nêu rõ trong một thông báo.

Reuters cho biết thêm, máy bay chiến đấu không người lái X-BAT của Shield AI sử dụng động cơ GE Aerospace F110 giống như các tiêm kích F-16 và F-15.

Còn theo mạng lưới tin tức TVP World, X-BAT là loại máy bay chiến đấu không người lái tàng hình, có khả năng hoạt động mà không cần căn cứ không quân cố định nhờ khả năng cất cánh và hạ cánh thẳng đứng. X-BAT được thiết kế để bay cùng với các máy bay chiến đấu khác và hỗ trợ chúng trong tác chiến, nhưng cũng có thể hoạt động độc lập. Với tầm hoạt động hơn 2.000 hải lý và mang theo vũ khí không đối không và không đối đất, máy bay chiến đấu X-BAT có khả năng phát hiện, theo dõi mục tiêu bằng cảm biến trước khi điều khiển vũ khí tấn công.

Trong một cuộc phỏng vấn với trang tin tức Defence24 hồi tháng 3 năm nay, ông Brandon Tseng, Chủ tịch kiêm người đồng sáng lập Shield AI, cho biết Ba Lan là ưu tiên hàng đầu của công ty này ở châu Âu, đồng thời tuyên bố Shield AI muốn hỗ trợ Ba Lan trong bối cảnh lo ngại về an ninh ngày càng gia tăng tại khu vực. Ngoài dự án X-BAT, Shield AI cũng đề xuất xây dựng một trung tâm bảo dưỡng động cơ F-16 tại Ba Lan, mà theo ông Tseng có thể đóng vai trò là trung tâm dịch vụ ở châu Âu cho toàn bộ Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Thông tin nói trên xuất hiện trong bối cảnh chính phủ Ba Lan đang cân nhắc kế hoạch mua tới 32 máy bay chiến đấu mới, với một số lựa chọn được xem xét bao gồm: F-35 của Lockheed Martin; Eurofighter Typhoon, loại máy bay phản lực do liên doanh Airbus, BAE Systems và Leonardo sản xuất; và F-15EX của Boeing.

Đồng thời, Ba Lan đang xem xét tham gia Chương trình Không quân tác chiến toàn cầu (GCAP) và đưa ngành công nghiệp quốc phòng của nước này tham gia vào dự án phát triển máy bay chiến đấu thế hệ thứ sáu.