Nhận diện vũ khí: Máy bay F-15E của Mỹ đã bị bắn rơi bởi vũ khí phòng không nội địa của Iran?

Dù phải đối đầu với lực lượng không quân và năng lực chế áp phòng không hàng đầu thế giới của Mỹ và Israel, Iran vẫn bảo toàn được khả năng đáp trả, đặc biệt là ở mảng phòng thủ điểm. Thậm chí, trong vụ bắn rơi máy bay F-15E, phòng không Iran đã giăng sẵn “thiên la, địa võng” để đưa chiếc máy bay chiến đấu của Mỹ vào bẫy.

Nhận diện loại vũ khí đã bắn hạ F-15E

Đánh giá về vụ Iran bắn rơi máy bay F-15E khi trả lời phỏng vấn kênh truyền hình ABC News, chuyên gia quân sự, Đại tá Không quân Mỹ nghỉ hưu Steve Ganyard nhận định, chiếc máy bay có thể đã bị hệ thống giám sát quang - hồng ngoại hiện đại của Iran phát hiện và dẫn bắn tiêu diệt.

“Tôi cho rằng Iran đã sử dụng thiết bị giám sát quang - hồng ngoại, tức là các hệ thống phát hiện thụ động dựa trên sự chênh lệch nhiệt độ giữa vật thể và môi trường, để hạ chiếc F-15E”, Đại tá Steve Ganyard nhận định.

Hệ thống dò tìm quang - hồng ngoại không phát ra tín hiệu radar, khiến nó gần như "tàng hình" khi hoạt động, do đó các hệ thống cảnh báo và tác chiến điện tử của Mỹ không thể phát hiện để vô hiệu hóa.

Mảnh vỡ của chiếc F-15E bị phòng không Iran bắn hạ. Ảnh: Topwar

Theo lời Đại tá Steve Ganyard, Iran có thể đã chuẩn bị kịch bản này từ lâu nhằm tạo sự bất ngờ cho Mỹ. Cũng có một kịch bản khác là phi công Mỹ đã quá tự tin trên bầu trời Iran và cho rằng mọi chuyến bay trong không phận quốc gia Cận Đông này đều an toàn. Chiếc F-15E Strike Eagle thuộc Phi đội tiêm kích 494 của Không quân Mỹ đã bị bắn hạ ngày 3-4 bởi một loại đạn phòng không phức hợp có tên gọi “Sản phẩm 358” (tên định danh của NATO là SA-67). Loại vũ khí này có khả năng bay tuần kích và sử dụng đầu dò hồng ngoại để khóa mục tiêu. Được đưa vào trang bị từ năm 2020, tên lửa “Sản phẩm 358” có thể bay vòng quanh trên không để tìm kiếm mục tiêu trong một khu vực được xác định. Nó thường được sử dụng để tiêu diệt các UAV cỡ lớn và bay chậm, chẳng hạn như MQ-9 Reaper.

Tên lửa “Sản phẩm 358” rẻ tiền, nhưng có hiệu quả cao này trước đây đã được lực lượng Houthi ở Yemen và các nhóm quân sự thân Iran trong khu vực sử dụng để nhằm vào các loại UAV của Mỹ. Tuy nhiên, để một quả đạn tên lửa phòng không vốn có tốc độ bay hạn chế như “Sản phẩm 358” bắn trúng được tiêm kích F-15E là điều khá “may mắn”, nếu đó thực sự là kịch bản đã xảy ra.

Trong khi đó, truyền thông tại Trung Đông dẫn các thông tin do phía Iran đăng tải cho biết, vụ bắn rơi chiếc F-15E được Iran tổ chức bài bản với mục tiêu là đón lõng và săn lùng các máy bay tàng hình F-35 của Quân đội Mỹ. Cụ thể, trong vụ bắn hạ chiếc F-15E, 2 UAV tấn công của Iran đã phóng tên lửa không đối không, buộc máy bay chiến đấu của Mỹ phải cơ động hạ độ cao để né tránh. Ở chính thời điểm nhạy cảm này, chiếc F-15E đã lọt vào tầm bắn của tổ hợp tên lửa phòng không di động Khordad-3. Với hệ thống trinh sát và dẫn bắn kết hợp cả kênh radar và quang - hồng ngoại, tổ hợp Khordad-3 đã phóng đạn tên lửa Sayyad-2, tiêu diệt trúng mục tiêu ở độ cao thấp để sau đó nhanh chóng cơ động tránh né đòn chế áp phòng không.

Tên lửa phòng không “Sản phẩm 358” của Iran. Ảnh: Army Recongnition

 Khordad-3 – Vũ khí phòng không nội địa Iran đã minh chứng được sức mạnh

Khordad-3 là sản phẩm của chương trình phát triển phòng không tự chủ của Iran, được khởi động sau khi Nga từ chối chuyển giao các tổ hợp S-300 vào năm 2010 do vướng các lệnh trừng phạt của Liên hợp quốc. Theo Tạp chí quân sự Jane's Defence Weekly, Iran đã tự phát triển các hệ thống tên lửa phòng không nội địa dựa trên công nghệ sẵn có. Khordad-3 được chế tạo dựa trên việc học hỏi tổ hợp Buk-M2 của Nga và công nghệ từ tổ hợp S-200 có trong biên chế.

Khordad-3 có tầm bắn tối đa 100-150km (tùy phiên bản), độ cao đánh chặn 10-27km, có khả năng theo dõi đồng thời 100 mục tiêu và dẫn bắn 6-12 mục tiêu cùng lúc.

Một trong những điểm mạnh nổi bật của Khordad-3 là khả năng hoạt động hiệu quả trong môi trường áp chế điện tử mạnh. Hệ thống radar mảng pha theo dõi và dẫn bắn của tổ hợp có chế độ nhảy tần số ngẫu nhiên và khả năng chống nhiễu chủ động, giúp duy trì việc bám bắt mục tiêu ngay cả khi phải đối đầu với các máy bay tác chiến điện tử chuyên biệt như EA-18G Growler của Mỹ. Ngoài ra, như bất kỳ tổ hợp phòng không cơ động nào, Khordad-3 cũng có hệ thống giám sát quang-hồng ngoại để tác chiến chống lại mục tiêu bay thấp hoặc chế độ “im lặng” không phát sóng radar.

Tổ hợp tên lửa phòng không Khordad-3 của Iran với nhiều nét tương đồng với tổ hợp Buk-M2 của Nga ở cả hình dáng và khả năng chiến đấu. Ảnh: Topwar

Theo phân tích của Tạp chí The War Zone và Military Watch Magazine, Khordad-3 được Iran thiết kế ưu tiên khả năng “bắn và chạy”. Toàn bộ các thành phần của tổ hợp được đặt trên xe tải dã chiến 6x6 hoặc 8x8 bánh hơi, có thời gian triển khai và thu hồi rất ngắn, chỉ mất khoảng 5-10 phút. Chính nhờ khả năng cơ động cao, Khordad-3 có thể thiết lập trận địa nhanh chóng để phục kích và lập tức rút lui sau khi phóng đạn.

Dù mới được chấp nhận vào biên chế Quân đội Iran không lâu, nhưng Khordad-3 đã chứng minh được năng lực chiến đấu thực tế. Đáng chú ý nhất là vụ bắn hạ UAV trinh sát tầm cao RQ-4 Global Hawk của Không quân Mỹ ngày 20-6-2019 trên eo biển Hormuz. Theo Bộ Quốc phòng Mỹ và các nguồn tin tình báo mở (OSINT), Khordad-3 đã phát hiện ra chiếc UAV Mỹ hoạt động ở độ cao lớn và sử dụng đạn tên lửa Sayyad-3 để bắn hạ. Phía Iran sau đó công bố video màn hình radar và quá trình dẫn bắn, khẳng định Khordad-3 hoạt động hoàn toàn ổn định dưới điều kiện chiến tranh điện tử.

Ngoài ra, Khordad-3 còn được sử dụng hiệu quả để đối phó với các cuộc tập kích của Israel năm 2025, với thành tích đánh chặn thành công một số tên lửa hành trình và UAV của Israel.

Dù thông tin tổ hợp Khordad-3 bắn hạ máy bay F-15E vẫn cần thời gian để xác thực, nhưng đây rõ ràng là một loại vũ khí phòng không lợi hại của Iran. Với khả năng hoạt động tốt trong môi trường bị áp chế điện tử mạnh và độ cơ động cao, nó có thể tung ra các đòn đánh bất ngờ, đe dọa cả những loại máy bay tàng hình, công nghệ cao của Mỹ và Israel. Trong bối cảnh xung đột kéo dài, Khordad-3 sẽ tiếp tục là quân bài đáng gờm của Iran, nhất là khi Tehran vẫn chưa tung hết sức mạnh phòng không sau 5 tuần xung đột.