Nhận diện vũ khí: Hải quân Iran đang có trong tay tàu ngầm “Hố đen biển sâu”

Ngay sau khi xung đột bùng phát, trong đầu tháng 3-2026, Hải quân Iran đã khôi phục hoạt động trở lại 1 trong số 3 tàu ngầm lớp Kilo sở hữu. Chiếc tàu ngầm được phát hiện trong 1 bức ảnh chụp căn cứ hải quân Iran ở Bandar Abbas. Tàu ngầm Kilo đã được thả xuống biển thay vì nằm trên ụ nổi như trước đó. Chiếc tàu ngầm này cũng đã “biến mất” trong đợt tập kích đường không của Israel và Mỹ nhằm vào hạm đội của Iran sau đó.

Được mệnh danh là "Hố đen biển sâu", tàu ngầm lớp Kilo của Iran dù thuộc thế hệ cũ, nhưng luôn là đối thủ khó chơi với mọi lực lượng hải quân, đặc biệt là trong vùng biển hẹp và nông như tại vịnh Ba Tư và biển Ả Rập.

Di sản Xô Viết trong biên chế Hải quân Iran

Iran hiện đang sở hữu 3 tàu ngầm lớp Kilo thuộc Đề án 877EKM (biến thể xuất khẩu đã được nâng cấp), được mua từ Nga vào đầu thập niên 1990. Các tàu ngầm mang tên Tareq (901), Noor (902) và Yunes (903), đóng vai trò là xương sống của lực lượng tác chiến dưới mặt nước Iran.

Tàu ngầm lớp Kilo 877EKM là dòng tàu ngầm diesel - điện nổi tiếng toàn cầu nhờ khả năng hoạt động gần như im lặng dưới nước nhờ các giải pháp kỹ thuật độc đáo. Thân tàu ngầm được thiết kế hình giọt nước tối ưu thủy động lực học, bên ngoài phủ lớp ngói cao su hấp thụ sóng âm giúp giảm thiểu tối đa tiếng ồn phát ra từ bên trong, cũng như phản xạ sóng sonar chủ động của đối phương nhằm định vị vị trí tàu ngầm.

Tàu ngầm lớp Kilo Đồ án 877EKM của Iran. Ảnh: Topwar

Với nguyên tắc hoạt động của tàu ngầm diesel-điện là sử dụng động cơ để sạc hệ thống pin năng lượng, giúp tàu ngầm hoạt động khi lặn, nên tín hiệu thủy âm của chúng phát ra rất mờ nhạt, thậm chí giống nhiễu thủy văn hơn là một vật thể nhân tạo. Khả năng duy nhất để theo vết chúng là thu được mẫu tín hiệu thủy âm do chân vịt tàu ngầm phát ra để đối chiếu. Tuy nhiên, bí mật này luôn được các quốc gia giữ tuyệt mật.

Chính đặc điểm này đã khiến Hải quân Mỹ và NATO đặt cho nó biệt danh "Hố đen biển sâu" khi nó giống một vật thể gần như vô hình trên màn hình sonar thụ động.

Là lớp tàu ngầm nhỏ gọn, Kilo 877EKM sở hữu hỏa lực mạnh mẽ với 6 ống phóng ngư lôi cỡ 533mm, có thể mang theo cơ số 18 ngư lôi hạng nặng hoặc 24 quả thủy lôi.

Đáng chú ý, các tàu Kilo của Iran được cho là đã trải qua quá trình nâng cấp nội địa để có thể phóng tên lửa hành trình chống hạm hay tên lửa hành trình tấn công mặt đất. Khả năng rải thủy lôi bí mật của Kilo cũng là một vũ khí chiến lược, đặc biệt hiệu quả trong việc phong tỏa Eo biển Hormuz trong tình huống cần thiết.

“Sát thủ” của vùng nước nông

Điểm làm nên sự nguy hiểm của tàu ngầm lớp Kilo mà Iran đang sở hữu không chỉ nằm ở công nghệ, mà ở môi trường hoạt động đặc thù. Vịnh Ba Tư và các khu vực ven biển Ả Rập nổi tiếng với độ sâu trung bình thấp (chỉ khoảng 50m ở nhiều nơi), đáy biển phức tạp và môi trường âm thanh ồn ào do giao thông hàng hải dày đặc. Đây chính là “môi trường lý tưởng” cho các tàu ngầm diesel-điện như Kilo.

Trong môi trường như vậy, tàu ngầm lớp Kilo có thể ẩn nấp dễ dàng. Tiếng ồn tự nhiên của biển và tàu bè thương mại giúp tàu ngầm lớp Kilo dễ dàng hòa lẫn vào môi trường, khiến các hệ thống sonar hiện đại của tàu ngầm hạt nhân hay tàu khu trục đối phương bị nhiễu loạn, khó phân biệt mục tiêu.

Tận dụng thiết kế đặc biệt, tàu ngầm lớp Kilo có thể lựa chọn vị trí thuận lợi, nằm im dưới đáy biển, tắt toàn bộ động cơ và chỉ sử dụng năng lượng pin tối thiểu để duy trì sự sống để…“rình mồi”. Ở trạng thái này, tàu ngầm gần như hòa nhập với địa hình đáy biển. Các hệ thống sonar có thể nhầm nó với một hòn đá hay vật thể tự nhiên, mà không biết đó là mối nguy hiểm chết chóc. Khi xác định mục tiêu, tàu ngầm Kilo có thể sử dụng ngư lôi 533mm tấn công bất ngờ hạ gục mục tiêu.

Bạn có thể hình dung nếu tàu ngầm Mỹ đã sử dụng ngư lôi dẫn đường MK-48 để đánh chìm tàu hộ vệ IRIS Dena của Iran, thì tàu ngầm lớp Kilo hoàn toàn có thể làm điều tương tự nếu có cơ hội.

Chỉ cần sự hiện diện của tàu ngầm lớp Kilo dưới biển, đặc biệt là tại vùng nước nông như vịnh Ba Tư và biển Ả Rập, là mối đe dọa thường trực với bất kỳ hạm đội đối phương nào. Ảnh: RIAN

Trong một cuộc xung đột, Iran không cần dùng Kilo để đối đầu trực diện. Chỉ cần sự hiện diện của một tàu ngầm lớp Kilo ở dưới biển cũng đủ buộc đối phương phải huy động lực lượng săn ngầm khổng lồ, làm chậm nhịp độ hành quân và gia tăng chi phí chiến tranh.

Mặc dù nguy hiểm, hạm đội Kilo của Iran cũng có mặt hạn chế do thiếu bảo dưỡng và khả năng duy trì khả năng sẵn sàng chiến đấu sau hơn 30 năm hoạt động. Việc thiếu phụ tùng thay thế chính hãng và công nghệ pin nhiên liệu cũ khiến thời gian lặn của chúng hạn chế hơn so với chính các thế hệ tàu ngầm lớp Kilo sau này do Nga chế tạo.

Tuy nhiên, với kinh nghiệm vận hành lâu năm và lợi thế địa lý, các tàu ngầm lớp Kilo 877EKM của Iran vẫn là những "hố đen" có thể xuất hiện bất ngờ và khiến hạm đội đối phương trả giá bất kỳ lúc nào.