‘Cẩm nang chiến trường AI’ của Israel

Tại triển lãm quốc phòng Defense.TechExpo do Tập đoàn Stier tổ chức tuần trước, các hệ thống đánh chặn thông minh, kính ngắm AI và robot chiến trường đã thu hút sự quan tâm lớn của giới chuyên gia quốc tế, dù quân đội Israel thừa nhận vẫn còn những khoảng trống cần khắc phục.

Chuẩn tướng Ran Kochav, cựu Tư lệnh Phòng không Israel và Chủ tịch Ủy ban chỉ đạo triển lãm, nhận định “chiến trường tương lai” thực chất đã hiện hữu. Theo ông, nếu trước đây công nghệ dân sự dẫn dắt quân sự, thì các cuộc xung đột gần đây đã đảo chiều xu thế này. Trí tuệ nhân tạo, UAV, năng lực vệ tinh và không gian hiện đã tích hợp trực tiếp vào tác chiến.

Trong 30 tháng qua, Israel phải đối mặt với khoảng 50.000 thiết bị bay không người lái, rocket, tên lửa hành trình từ nhiều hướng. Theo ông Kochav, chính kinh nghiệm thực chiến này cho phép chuyển hóa dữ liệu và bài học thành thuật toán AI, nâng cao năng lực phát hiện, đánh chặn và ra quyết định - từ việc có nên đánh chặn, đánh chặn bằng cách nào đến số lượng đạn cần sử dụng. Tỷ lệ đánh chặn hiện đạt khoảng 94%, song mục tiêu vẫn là cao hơn nữa.

Dù vậy, ông thừa nhận Israel chưa sẵn sàng đối phó hiệu quả với các cuộc tấn công “bầy đàn UAV” quy mô lớn. Theo ông, cần một hệ thống quốc gia tích hợp gồm ba lớp: phát hiện, chỉ huy - kiểm soát và phương tiện đánh chặn (tên lửa, pháo, UAV, laser), thay vì các giải pháp rời rạc.

Không chỉ trên không, công nghệ chiến trường còn mở rộng xuống mặt đất, dưới lòng đất và trên biển. Tại triển lãm, công ty Smart Shooter của Israel giới thiệu dòng hệ thống điều khiển hỏa lực thông minh Smash (trong Lực lượng Phòng vệ Israel – IDF gọi là “Dagger”). Hệ thống gắn trên súng bộ binh hoặc trạm vũ khí điều khiển từ xa, sử dụng xử lý hình ảnh bằng AI để khóa mục tiêu, theo dõi và chỉ khai hỏa khi xác suất trúng đích được bảo đảm, qua đó giảm nguy cơ gây thương vong ngoài ý muốn.

Theo đại diện công ty, công nghệ lõi cho phép tính toán đường đạn thời gian thực, phân tích đồng thời hành vi mục tiêu và xạ thủ để đưa ra giải pháp bắn tối ưu. Một trong những bước tiến đáng chú ý là khả năng bắn hạ UAV cỡ nhỏ, tốc độ cao chỉ bằng một viên đạn - điều gần như bất khả thi với kính ngắm truyền thống. Hệ thống này có thể tích hợp trên robot cơ động, mở rộng năng lực phòng thủ tầm gần.

Bên cạnh đó, công ty Macushla giới thiệu nền tảng robot mô-đun Shadowfax, được ví như “dao đa năng Thụy Sĩ” cho chiến trường. Hệ thống có thể thực hiện nhiều nhiệm vụ nguy hiểm thay binh sĩ như tác chiến trong đường hầm, kéo tên lửa, dọn chướng ngại vật, phá cửa đột kích hay vận chuyển hậu cần tự động. Một hệ thống khác mang tên Sauron tích hợp điều khiển hỏa lực thông minh, bao gồm cả đánh chặn UAV.

Theo các nhà phát triển, thách thức lớn của robot mặt đất hiện nay là trọng lượng và nguồn điện. Nền tảng phải đủ nhỏ để di chuyển qua cửa hẹp nhưng vẫn mang được hỏa lực hiệu quả. Xu hướng hiện nay là triển khai robot đi trước đội hình để giảm rủi ro cho binh sĩ, từng bước bổ sung tính năng tự hành sau khi đã xây dựng được niềm tin của người sử dụng.

Triển lãm cho thấy xung đột kéo dài đã thúc đẩy Israel chuyển hóa kinh nghiệm chiến trường thành năng lực công nghệ có thể xuất khẩu. Tuy nhiên, ngay cả trong bối cảnh nhu cầu toàn cầu gia tăng và các đột phá kỹ thuật liên tiếp xuất hiện, giới chức quốc phòng nước này vẫn thừa nhận còn tồn tại khoảng trống về tích hợp hệ thống và điều phối tổng thể.