Xe tăng Nga đang thích nghi thế nào với cuộc xung đột ở Ukraine?

Chuyên gia Brandon Weichert của Tạp chí The National Interest nhận định, quá trình tìm kiếm phương án bảo vệ phương tiện cơ giới hiệu quả trước UAV tự sát của Quân đội Nga là “hành trình dài”, được thực hiện thông qua các thử nghiệm tăng cường lớp bảo vệ cứng, mềm và chứng minh hiệu quả ngay trên chiến trường.

Từ tấm giáp bảo vệ nóc xe tới… xe tăng “nhím”

Theo Tạp chí quân sự Topwar, Ukraine chính là chiến trường khắc nghiệt đối với xe tăng và các phương tiện thiết giáp. Trong giai đoạn đầu cuộc xung đột, sự phổ biến của vũ khí chống tăng vác vai đã đạt tới tỷ lệ gần 12 vũ khí trên 1 phương tiện cơ giới.

Sự xuất hiện của các loại UAV tự sát sau đó đã khiến các bên tham chiến phải thay đổi chiến thuật sử dụng phương tiện thiết giáp, trong đó có xe tăng.

Thay vì các đơn vị cơ giới quy mô lớn với bộ binh theo kèm, các đơn vị này bị xé nhỏ, tác chiến cơ động cao, để né tránh sự “săn lùng” của các loại UAV tự sát giá rẻ. Cùng với đó, các biện pháp kỹ thuật từ tự chế cho tới chế áp điện tử cũng được sử dụng trên xe tăng, để hạn chế thiệt hại do các vụ tấn công của UAV.

"Xe tăng rùa" được sáng tạo trên chiến trường để đối phó với mối nguy cơ UAV. Ảnh: Lenta

Trên chiến trường Ukraine, những giải pháp đơn giản như thêm tấm giáp bảo vệ nóc xe để hạn chế UAV tấn công từ trên cao, hay trang bị thêm các hệ thống chế áp điện tử gắn ngoài đều đã được áp dụng.

Chúng có hiệu quả ban đầu, nhưng nhanh chóng bị các phương án sử dụng UAV tấn công bầy đàn vô hiệu hóa. Những UAV tấn công mang đầu đạn chống tăng có giá vài nghìn tới vài chục nghìn USD được điều khiển từ xa theo thời gian thực rất khó đối phó.

Thậm chí, theo Tạp chí Army Recognition, cả Ukraine và Nga còn sử dụng các biện pháp… cực đoan để tạo ra "xe tăng rùa" chống lại UAV. "Xe tăng rùa" được nhận diện qua việc bổ sung các lồng kim loại với tên gọi là "lồng bảo vệ" bao phủ kín xe tăng. Cấu trúc này được thiết kế để ngăn chặn khả năng tấn công trực tiếp bằng UAV vào các điểm yếu, nhưng nó cũng làm giảm tầm nhìn và khả năng cơ động, khiến xe trở nên chậm chạp và kém hiệu quả hơn trong quá trình chiến đấu.

Hay mới đây nhất, theo hãng thông tấn RIAN, tổ hợp công nghiệp quốc phòng Nga đã phát triển bộ kit bảo vệ với tên gọi “hoa bồ công anh” dựa trên hiệu quả thực tế của kết cấu giáp nhím từng được binh sĩ Nga sáng tạo và sử dụng trên chiến trường. Hệ thống bảo vệ này được chế tạo từ kết cấu sợi thủy tinh bao bọc lấy xe tăng và biến nó giống như một con nhím. Khi UAV tấn công va chạm vào kết cấu này, đầu nổ sẽ kích hoạt sớm và không gây hại được cho phương tiện.

Trước đó, hồi tháng 7-2024, một xe tăng của Nga sử dụng kết cấu giáp nhím tự chế đã chịu được đòn tấn công của 70 UAV tự sát. Bình luận viên quân sự của tạp chí Forbes, David Hambling đánh giá đây là biện pháp mới nhất nhằm đối phó UAV tự sát, tương tự giáp lồng hay lưới thép trước đây. Các búi kim loại của bộ giáp tự chế làm vướng drone hoặc phá hỏng cánh quạt để ngăn chúng lao vào xe, đồng thời kích hoạt ngòi nổ ở mũi phi cơ và khiến đầu đạn phát nổ trước khi chạm đến vỏ giáp.

Tuy nhiên, đó là những giải pháp tình thế dựa trên thực tiễn chiến trường. Cả quân đội Nga và Ukraine đều chưa thể phát triển các hệ thống chống UAV triệt để.

Các xe tăng mới lắp ráp của Nga được trang bị hệ thống APS Arena-M. Ảnh: Topwar

Phương án đối phó triệt để với UAV tấn công tự sát?

Theo hãng tin TNI, các nhà thiết kế vũ khí Nga đã phát triển phiên bản sửa đổi của hệ thống phòng thủ chủ động (APS) Arena-M chuyên để chống lại UAV.

Hệ thống này sẽ được lắp đặt trên các xe tăng T-90M2, dự kiến được đưa vào sản xuất trong năm 2026. Nếu các thử nghiệm trên chiến trường thành công, đây có thể là phương án đối phó hiệu quả nhất chống lại UAV trên xe tăng và phương tiện thiết giáp của Nga.

Theo lời chuyên gia quân sự Brandon Weichert, Arena-M được giới thiệu là "hệ thống phá hủy vật lý". Nó sử dụng radar để phát hiện các mối nguy cơ tiếp cận phương tiện và sau đó phóng đạn đánh chặn để tiêu diệt mối đe dọa ở cự ly gần. Khi đạn đánh chặn phát nổ, nó tạo ra hàng nghìn mảnh văng phá hủy đầu đạn hoặc UAV tiếp cận.

Ban đầu, Arena-M được thiết kế để đánh chặn đạn chống tăng ở tầm bắn 50m và không tính đến các mục tiêu bay chậm hoặc các chướng ngại vật khác trên mặt đất. Tuy nhiên, các nhà phát triển Nga đã tinh chỉnh để phiên bản Arena-M mới có khả năng đánh chặn UAV.

Phiên bản xe tăng T-90M2 Ryvok-1 với APS Arena-M sẽ tham chiến trong năm 2026. Ảnh: RIAN

Chế độ "chống UAV" là một bản cập nhật phần mềm cho phép hệ thống radar và đạn đánh chặn xử lý thông tin về tốc độ và các kiểu bay khác nhau của UAV tấn công.

Mới đây, Chính phủ Nga đã công bố một video mô phỏng trên mạng xã hội để minh họa nguyên lý hoạt động của tổ hợp Arena-M sửa đổi. Clip cho thấy đạn đánh chặn của tổ hợp được phóng từ khoang bên hông, thay vì từ ô phóng trên tháp pháo. Nhiều chuyên gia đánh giá, đây có thể là giải pháp phòng thủ mang tính đột phá dành cho xe tăng và phương tiện chiến đấu của Nga trên chiến trường Ukraine sắp tới.

Tờ Defense Post đăng tải: "Arena-M sửa đổi sẽ chỉ được lắp đặt trên phiên bản cải tiến mới của T-90M với tên gọi T-90M2, với tháp pháo được nâng cấp và một vài sửa đổi ở phần đuôi xe". Điều này phù hợp với yêu cầu lắp đặt của tổ hợp Arena-M, với đạn đánh chặn được cất giữ trong một ngăn phụ bên hông xe tăng.

Tạp chí Military Watch đánh giá, nếu các yêu cầu kỹ-chiến thuật được khẳng định, Arena-M sẽ là bước tiến đáng kể trong cuộc chiến chống UAV. Tuy nhiên, hiện tại, tổ hợp mới chỉ được giới thiệu trang bị trên xe tăng T-90M2. Như vậy, các loại xe tăng và phương tiện chiến đấu khác vẫn chưa có khả năng bảo vệ này.

Không chỉ có Nga, Đức cũng đang tích hợp APS Euro Trophy có khả năng chống UAV lên phiên bản xe tăng Leopard-2A8. Ảnh: Defense News

Không chỉ có Nga, phương án sử dụng phương pháp phòng thủ cứng bằng APS chống UAV cũng được châu Âu và Mỹ theo đuổi.

Trong các phiên bản mới nhất của xe tăng Abrams, Leopard-2A8 hay KF51 Panther, các hệ thống APS như Trophy được giới thiệu có khả năng đối phó hiệu quả với UAV, bằng việc mở rộng góc đánh chặn và phản ứng với các mục tiêu bay chậm và thấp.