Trong chiến tranh hiện đại, việc triển khai máy bay không người lái (UAV) và robot thay cho binh sĩ đã trở thành xu hướng chủ đạo. Điều này càng có ý nghĩa tại những vùng băng giá khắc nghiệt của Bắc Cực. Tuy nhiên, càng tiến gần Cực Bắc, công nghệ tiên tiến càng mất tác dụng: bão từ làm nhiễu tín hiệu vệ tinh, nhiệt độ âm sâu khiến pin nhanh chóng suy kiệt hoặc làm thiết bị đóng băng chỉ trong vài phút, còn hệ thống định vị thiếu điểm tham chiếu trên các cánh đồng tuyết trắng xóa.
Trong một cuộc diễn tập đa quốc gia tại Canada với sự tham gia của 7 nước hồi đầu 2025 nhằm thử nghiệm các trang thiết bị trị giá hàng triệu USD, đội xe địa hình chuyên dụng của quân đội Mỹ đã hỏng sau khoảng 30 phút hoạt động vì dầu thủy lực đông đặc do nhiệt độ quá thấp.
Binh sĩ Thụy Điển được trang bị kính nhìn đêm trị giá 20.000 USD, nhưng thiết bị đã bị hỏng do khung nhôm không chịu nổi điều kiện -4 độ C.
“Bắc Cực là đối thủ đáng gờm nhất”, ông Eric Slesinger – cựu sĩ quan Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA), hiện điều hành quỹ đầu tư cho các startup quốc phòng, trong đó có doanh nghiệp nghiên cứu tác chiến ở Bắc Cực – nhận định.
Mọi thứ cần phải được “thiết kế lại từ gốc”
Tại Ukraine, quân đội có thể sử dụng nhiều thiết bị dân dụng sẵn có – từ nguồn điện, công cụ thông tin liên lạc đến hóa chất và dầu mỡ. Nhưng ở Bắc Cực, ngay cả những trang bị cơ bản này cũng cần được thiết kế lại gần như hoàn toàn.
Cạnh tranh chiến lược tại vùng Bắc Cực gia tăng khi biến đổi khí hậu mở ra các tuyến hàng hải và cơ hội tiếp cận tài nguyên. Nga giữ ưu thế quân sự tại đây, với lực lượng tàu ngầm hạt nhân, các căn cứ tên lửa, sân bay và cảng quân sự trên bán đảo Kola. Đáng chú ý, quỹ đạo bay ngắn nhất đến Bắc Mỹ của tên lửa hành trình siêu vượt âm thế hệ mới của Nga là qua Bắc Cực.
Trong 8 quốc gia có lãnh thổ ở Bắc Cực, chỉ có Nga không phải là thành viên NATO. Trong trường hợp nổ ra xung đột, mối lo với Mỹ và Canada là tên lửa Nga, còn với Phần Lan và Na Uy là nguy cơ xâm nhập trên bộ do có chung đường biên giới.
Một cuộc xung đột tại Bắc Cực sẽ buộc các nhà hoạch định quân sự “trở lại những nguyên tắc cơ bản”. Nhiệt độ cực thấp làm giòn vật liệu, thay đổi tính chất của cao su khiến các vòng đệm mất độ đàn hồi và rò rỉ. Hơi ẩm đóng băng thành tinh thể đá, có thể gây xước máy bơm hoặc tạo tắc nghẽn. Dây dẫn cần được bọc silicone thay vì PVC – vốn dễ nứt vỡ trong điều kiện lạnh.
Dầu và các chất bôi trơn đặc lại. Trong hầu hết các hệ thống thủy lực tiêu chuẩn, chất lỏng trở nên sệt như siro, ảnh hưởng đến tất cả mọi thứ từ hệ thống điều khiển máy bay, đến bệ phóng tên lửa, ăng-ten radar. Chỉ một lần đóng băng cũng có thể vô hiệu hóa cả một tổ hợp vũ khí hoặc làm tê liệt đoàn xe.
Cực quang – “cơn ác mộng” của hệ thống dẫn đường
Hiện tượng cực quang, vốn thu hút du khách tới Bắc Cực, lại là điều vô cùng khó chịu đối với giới quân sự. Cực quang được tạo ra bởi các hạt tích điện từ Mặt Trời tương tác với từ trường Trái Đất, mạnh nhất tại hai cực. Chúng gây nhiễu nghiêm trọng đối với thông tin vô tuyến và hệ thống định vị vệ tinh, vốn cung cấp dữ liệu vị trí và thời gian.
Một bài học quan trọng rút ra từ xung đột Ukraine là vai trò của doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ, khi phối hợp cùng chính phủ để thúc đẩy đổi mới quốc phòng.
Đầu năm 2025, Ben Saunders và Frederick Fennessy - hai nhà thám hiểm người Anh - đã thành lập công ty Nghiên cứu và Phát triển Bắc Cực, hướng tới ứng dụng các hệ thống tự động tại khu vực cực. Saunders và Fennessy ví việc thiết kế công nghệ Bắc Cực như xây dựng một “chương trình không gian thu nhỏ”.
Đội ngũ nhân sự của họ đến từ lĩnh vực nghiên cứu không gian, tình báo, khoa học khí hậu và quân đội. Startup này phát triển phần mềm chuyên dụng cho Bắc Cực và xây dựng bản đồ ảo mô tả khu vực chính xác hơn các bản đồ Mercator truyền thống – vốn bóp méo khoảng cách ở vùng cực. Thiết bị được thử nghiệm trong buồng đông lạnh công nghiệp tại Anh, có thể mô phỏng nhiệt độ tới -34 độ C.
Một trong những sản phẩm đang phát triển là thiết bị hình hộp màu cam mang tên Icelink – trạm liên lạc băng thông lớn nặng gần 18 kg, tích hợp ăng-ten GPS và pin chuyên dụng có thể hoạt động nhiều ngày.
Khi công nghệ mất tác dụng và nhiễu GPS trở thành mối nguy hiểm
Các nhà sản xuất UAV ở Ukraine đang chế tạo hàng trăm nghìn thiết bị giá rẻ, linh hoạt, hoạt động dựa trên liên lạc số. Nhưng ở Bắc Cực, chúng gần như không thể vận hành nếu không có hệ thống khử băng, động cơ đủ mạnh để chịu gió lớn và nhiên liệu phản lực hoặc dầu diesel thay vì pin. Những UAV này thường có kích thước lớn, phải dùng xe kéo hoặc đường băng để triển khai.
Ngay cả việc cung cấp năng lượng cho vô tuyến cũng là thách thức hậu cần. Gần đây, quân đội Thụy Điển được giới thiệu một bộ sạc pin kéo bằng xe trượt – nặng hơn 400 kg – và gần như chắc chắn sẽ mắc kẹt ngay khi gặp tuyết mịn.
“Theo lý thuyết, nhiều ý tưởng có thể khả thi, nhưng thực tế lại không thể áp dụng trên chiến trường”, Trung tá Frederik Flink – Chỉ huy Trung tâm Tác chiến cận Bắc Cực tại Thụy Điển – cho biết. Đồng thời, ông thừa nhận mong muốn của lực lượng thực địa “nhiều khi cũng chưa thực sự khả thi về mặt kỹ thuật”.
Ba năm qua, trung tâm này đã góp ý cho một công ty Mỹ phát triển loại ván trượt dã chiến mới, với khóa giày ít bị gãy khi chịu áp lực tác chiến.
Tại Ukraine, trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ xử lý lượng dữ liệu khổng lồ để tăng tốc ra quyết định. Nhưng Bắc Cực lại có mật độ dân cư cực thấp – chỉ gần 2 người/km2, hạ tầng đường bộ, đường sắt, công nghiệp và năng lượng đều rất hạn chế. Điều đó khiến AI thiếu dữ liệu để phân tích.
Ở vùng Cực Bắc, vệ tinh quỹ đạo xích đạo thường bị che khuất do độ cong Trái Đất, dẫn đến số lượng vệ tinh có thể quan sát được ít hơn so với những nơi khác. Khi đó, hoạt động gây nhiễu – vốn chỉ là vấn đề cục bộ ở nơi khác – lại trở thành mối lo ngại nghiêm trọng ở Bắc Cực.
Tại Đông Finnmark (Na Uy), năm 2019 cơ quan quản lý thông tin liên lạc Nkom ghi nhận 6 vụ mất tín hiệu GPS; đến năm 2022 con số tăng lên 122. Từ cuối năm 2024, tình trạng gây nhiễu xảy ra thường xuyên đến mức cơ quan này ngừng thống kê.
“Tại Bắc Cực, khi thời tiết khắc nghiệt và tầm nhìn bị che khuất, hoạt động gây nhiễu có thể trở thành rủi ro nghiêm trọng. Vài năm trước, vấn đề này hiếm khi được quan tâm. Nhưng giờ, nó đã trở thành chuyện diễn ra hàng ngày”, bà Heidi Andreassen – đồng sáng lập Testnor, đơn vị tổ chức sự kiện thử nghiệm gây nhiễu “Jammertest” tại đảo Andøya của Na Uy cho biết.
Cập nhật tin tức công nghệ mới nhất tại fanpage Công nghệ & Cuộc sống
Nguồn tin: vov.vn
Tham gia bình luận