Cuộc gặp giữa Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky và Tổng thống Mỹ Donald Trump bên lề Hội nghị thượng đỉnh NATO tại Ankara (Thổ Nhĩ Kỳ) ngày 8/7 được đánh giá là bước tiến lớn trong hợp tác quốc phòng song phương. Đáng chú ý, cuộc gặp này đi kèm tuyên bố có thể mở ra một bước ngoặt trong lịch sử phát triển năng lực phòng không của Ukraine.
Theo Tổng thống Mỹ Donald Trump, Washington sẽ cấp phép để Ukraine sản xuất tên lửa cho hệ thống phòng không Patriot. “Như vậy, các bạn sẽ không thể phàn nàn rằng chúng tôi không cung cấp đủ nữa. Hãy tự sản xuất lấy”, ông Trump nói.
Nhà lãnh đạo Mỹ cũng cho rằng Ukraine có thể nhanh chóng làm chủ công nghệ sản xuất “sau khi chúng tôi hướng dẫn cách thực hiện”, đồng thời khẳng định Kiev có đủ năng lực kỹ thuật để đảm nhận chương trình.
Nếu cam kết này được triển khai, Ukraine sẽ trở thành quốc gia thứ ba trên thế giới được Mỹ cấp phép sản xuất tên lửa Patriot theo chương trình nội địa hóa. Hiện nay, mới chỉ có hai nước được cấp giấy phép này là Nhật Bản và Đức.
Tuyên bố của ông Trump được đưa ra trong bối cảnh Ukraine đang đối mặt tình trạng thiếu nghiêm trọng tên lửa đánh chặn Patriot - loại vũ khí được đánh giá là hiệu quả nhất hiện nay trong việc đối phó các tên lửa đạn đạo của Nga. Trong nhiều tuần qua, Tổng thống Volodymyr Zelensky liên tục cảnh báo kho dự trữ Patriot của Ukraine đang cạn dần, trong khi các đợt tập kích bằng tên lửa của Nga vẫn diễn ra với cường độ cao.
Ông Zelensky cho rằng nếu được cấp giấy phép sản xuất tên lửa Patriot, ngành công nghiệp quốc phòng của Kiev không chỉ đủ khả năng đáp ứng nhu cầu bảo vệ bầu trời Ukraine mà còn có thể hỗ trợ các đối tác khác trong tương lai. “Chúng tôi từ lâu đã khẳng định rằng Ukraine đủ năng lực để tự sản xuất các loại vũ khí phòng thủ này”, ông Zelensky nhấn mạnh.
Kinh nghiệm của Nhật Bản và Đức
Nhật Bản là quốc gia đầu tiên đạt được thỏa thuận với Mỹ về sản xuất tên lửa Patriot. Theo thỏa thuận năm 2006, tập đoàn Mitsubishi Heavy Industries của Nhật Bản được phép sản xuất tên lửa đánh chặn Patriot tại các nhà máy trong nước.
Ban đầu, chương trình tập trung vào biến thể PAC-2 CRI, sau này được thay thế bằng phiên bản PAC-3 MSE hiện đại hơn. Nhật Bản mất khoảng 2 năm để hoàn thiện và đưa dây chuyền sản xuất vào hoạt động. Tuy nhiên, quá trình sản xuất của Nhật Bản chưa được nội địa hóa hoàn toàn. Một số linh kiện quan trọng, trong đó có đầu dò do Boeing sản xuất, vẫn phải nhập khẩu từ Mỹ. Điều này khiến sản lượng hàng năm chỉ đạt khoảng 30 tên lửa.
Đức là quốc gia thứ hai được cấp phép sản xuất tên lửa Patriot. Năm 2022, MBDA Deutschland và Raytheon đạt thỏa thuận thiết lập dây chuyền sản xuất tên lửa đánh chặn PAC-2 GEM-T tại châu Âu. Biến thể này có khả năng hạn chế trong việc đối phó với tên lửa đạn đạo.
Việc xây dựng dây chuyền mới tại COMLOG - liên doanh từng đảm nhiệm công tác bảo dưỡng tên lửa Patriot - bắt đầu từ năm 2024. Cơ sở này dự kiến đi vào hoạt động từ tháng 9/2026, trong khi những quả tên lửa đầu tiên sẽ được bàn giao trong năm 2027. Ukraine được kỳ vọng là nước tiếp nhận các lô sản phẩm đầu tiên.
Mức độ nội địa hóa của chương trình Patriot tại Đức chưa từng được công bố chi tiết. Tuy nhiên, MBDA Deutschland cho biết dự án không chỉ dừng ở khâu lắp ráp cuối cùng mà còn bao gồm việc sản xuất trong nước nhiều linh kiện quan trọng của tên lửa. Theo kế hoạch, công suất sẽ được mở rộng theo từng giai đoạn để đạt khoảng 180 tên lửa mỗi năm.
Ukraine có thể cần nhiều năm để tự sản xuất Patriot
Ngay cả khi Mỹ chính thức cấp phép cho Ukraine, quá trình triển khai vẫn phải trải qua nhiều thủ tục pháp lý và kỹ thuật. Theo quy định của Mỹ, việc chuyển giao công nghệ quốc phòng và cấp phép sản xuất các loại vũ khí do Mỹ thiết kế phải được Bộ Ngoại giao Mỹ xem xét, phê duyệt theo quy trình luật định. Tổng thống Mỹ có thể rút ngắn quy trình này trong trường hợp khẩn cấp liên quan đến an ninh quốc gia, song hiện chưa rõ Nhà Trắng sẽ áp dụng cơ chế nào đối với trường hợp của Ukraine.
Theo ông Fabian Hoffmann, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng Na Uy, ngay cả trong kịch bản thuận lợi nhất, Ukraine cũng khó có thể đưa dây chuyền Patriot vào hoạt động trong vòng một năm. Ông dẫn trường hợp của Đức, nơi kế hoạch sản xuất Patriot được công bố từ năm 2024 nhưng phải đến năm 2027 mới dự kiến bàn giao những tên lửa đầu tiên.
Ông Hoffmann cho rằng thách thức lớn nhất không nằm ở khâu lắp ráp cuối cùng mà ở việc xây dựng chuỗi cung ứng trong nước. “Sản xuất theo giấy phép chỉ thực sự có ý nghĩa nếu có thể nội địa hóa phần lớn chuỗi cung ứng. Nếu tất cả linh kiện đều được chuyển đến thì việc lắp ráp ở Ukraine không phải nút thắt”, ông nhận định.
Đến nay, vẫn chưa rõ Mỹ sẽ cấp phép cho Ukraine sản xuất biến thể Patriot nào, PAC-2 GEM-T hay PAC-3 MSE. Dù là phương án nào, việc xây dựng cơ sở sản xuất và bắt đầu bàn giao tên lửa với quy mô hàng loạt gần như chắc chắn sẽ mất nhiều năm.
Tiến độ của chương trình sẽ phụ thuộc vào năng lực của cơ sở công nghiệp được lựa chọn, mức độ nội địa hóa dây chuyền sản xuất tại Ukraine, cũng như thời gian để hai chính phủ hoàn tất các thủ tục cấp phép và các doanh nghiệp quốc phòng ký kết hợp đồng triển khai dự án.
Năng lực của ngành công nghiệp quốc phòng cũng sẽ đóng vai trò quyết định. Ba Lan là một ví dụ đáng chú ý. Năm 2018, ngành công nghiệp quốc phòng nước này được giao sản xuất động cơ điều khiển chuyển hướng cho tên lửa PAC-3 MSE. Tuy nhiên, đến tháng 9/2025, dây chuyền mới hoàn tất chứng nhận và phải mất 7 năm kể từ khi ký thỏa thuận ban đầu đơn hàng sản xuất đầu tiên mới được triển khai. Hiện nay, Warsaw mới chỉ đang tiến gần tới việc được cấp giấy phép rộng hơn để sản xuất tên lửa PAC-3 MSE trong nước.
Các chuyên gia cũng lưu ý rằng sản xuất tên lửa Patriot là một trong những quy trình công nghiệp quốc phòng phức tạp nhất hiện nay. Mỗi tên lửa bao gồm hàng loạt cụm linh kiện có độ chính xác rất cao, từ động cơ nhiên liệu rắn, hệ thống điều khiển lực đẩy, bộ đánh lửa đến đầu dò dẫn đường - bộ phận được đánh giá là phức tạp nhất. Nhiều linh kiện trong số này do các nhà thầu phụ chuyên biệt đảm nhiệm và thường là điểm nghẽn của toàn bộ chuỗi sản xuất.
Những kinh nghiệm từ Nhật Bản, Đức và Ba Lan cho thấy việc được cấp phép mới chỉ là bước khởi đầu. Để xây dựng năng lực sản xuất tên lửa Patriot với mức độ nội địa hóa cao và quy mô lớn, Ukraine nhiều khả năng vẫn sẽ cần thêm nhiều năm đầu tư vào dây chuyền, chuỗi cung ứng và năng lực công nghiệp quốc phòng.
Cập nhật tin tức công nghệ mới nhất tại fanpage Công nghệ & Cuộc sống
Nguồn tin: vov.vn
Tham gia bình luận