“Thành phố tên lửa ngầm” của Iran

Từ những hình ảnh hiếm hoi về “thành phố tên lửa ngầm” được công bố, có thể thấy Iran đang từng bước phô trương năng lực răn đe vốn được giữ kín suốt nhiều năm, qua đó phát đi thông điệp cứng rắn với những nước thù địch.

Theo các thông tin được công bố, cơ sở ngầm này thuộc Lực lượng Không gian Vũ trụ của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), là một phần trong mạng lưới hàng chục “thành phố tên lửa” trải dài trên lãnh thổ Iran. Việc Iran lựa chọn thời điểm này để công bố không phải ngẫu nhiên, mà gắn chặt với diễn biến xung đột hiện nay, khi Iran cần khẳng định rằng họ vẫn duy trì được năng lực tấn công đáng kể, bất chấp các đòn không kích và sức ép quân sự ngày càng gia tăng.

Tướng Mohammad Bagheri, người đứng đầu Lực lượng vũ trang Iran và Tư lệnh Không quân Iran kiểm tra khu phức hợp ngầm rộng lớn được chính quyền Iran mô tả là “siêu thành phố tên lửa”. Ảnh: BalkansWeb

Trong video do truyền thông Iran công bố cho thấy, các quan chức quân sự cấp cao đang kiểm tra khu phức hợp ngầm rộng lớn được chính quyền nước này mô tả là “siêu thành phố tên lửa”. Tại đây cất giữ một số lượng lớn tên lửa, được bố trí để ứng phó với nhiều tình huống quân sự khác nhau, nhằm cả mục đích tấn công và phòng thủ.

Có thể coi “thành phố tên lửa ngầm” là tiêu biểu cho học thuyết quân sự bất đối xứng mà Iran theo đuổi trong nhiều năm qua và đang được nước này áp dụng trong cuộc xung đột với Mỹ và Israel. Không cạnh tranh trực diện với ưu thế công nghệ và không quân của Mỹ và Israel, Tehran tập trung xây dựng một hệ thống phòng thủ chiều sâu, nơi các lực lượng tên lửa được bảo vệ tối đa để bảo đảm khả năng sống sót sau đòn tấn công phủ đầu. Các căn cứ này thường được đặt sâu từ 50 đến 100m dưới lòng đất, khoét trong các dãy núi đá cứng, kết hợp với kết cấu bê tông kiên cố và hệ thống đường hầm phức tạp. 

Không chỉ dừng lại ở khả năng “ẩn mình”, các cơ sở này còn được thiết kế để duy trì năng lực tác chiến liên tục. Hệ thống đường hầm nối thông với nhiều lối ra vào, bao gồm cả lối thật và lối giả, giúp gây nhiễu thông tin trinh sát của đối phương. Tên lửa được vận chuyển bên trong bằng các hệ thống chuyên dụng và có thể nhanh chóng đưa ra ngoài để phóng chỉ trong vài phút. Quan trọng hơn, ngay cả khi các lối ra bị đánh phá, Iran vẫn có khả năng khôi phục chỉ trong thời gian ngắn, cho thấy mức độ chuẩn bị kỹ lưỡng cả về kỹ thuật lẫn nhân lực. Theo điều tra của CNN, Iran có ít nhất 27 căn cứ ngầm với 107 lối ra, trong đó 77% đã bị lực lượng của Israel và Mỹ tấn công trong 3 tuần đầu chiến dịch. Tuy nhiên, Iran nhanh chóng khôi phục các lối ra này chỉ trong một vài ngày nhờ các phương tiện kỹ thuật chuyên dụng và đội ngũ kỹ sư chuyên nghiệp.

Nền tảng cho “thành phố tên lửa” chính là tiềm lực tên lửa ngày càng đa dạng của Iran. Từ các dòng tên lửa đạn đạo tầm ngắn, tầm trung như Kheybar Shekan, Qadr-H, Emad, Sejjil cho tới tên lửa hành trình chống hạm đều hiện diện tại cơ sở chiến lược này. Đây là lực lượng răn đe chủ lực, cho phép Iran duy trì sức ép quân sự không chỉ trên bộ mà còn trên biển, đặc biệt tại khu vực vịnh Ba Tư-nơi có ý nghĩa sống còn về năng lượng và địa chiến lược.

Thực tế cuộc xung đột đang diễn ra cho thấy, dù chịu tổn thất đáng kể, Iran vẫn duy trì được nhịp độ tấn công nhất định, với số lượng tên lửa được phóng duy trì mỗi ngày tùy theo các giai đoạn khác nhau. Điều này phản ánh một chiến lược sử dụng hỏa lực có tính toán của Tehran, đó là không dồn toàn lực trong thời gian ngắn mà phân bổ theo nhịp độ nhằm kéo dài khả năng cầm cự, đồng thời giữ lại các loại tên lửa mạnh nhất như một “đòn quyết định” trong trường hợp cần thiết.

Tuy nhiên, “siêu thành phố tên lửa” cũng bộc lộ những giới hạn nhất định cho dù được xây dựng với những tính toán kỹ lưỡng cả về chiến thuật lẫn kỹ thuật. Việc tập trung vũ khí trong các căn cứ cố định, dù được bảo vệ kiên cố, vẫn để lộ dấu vết thông qua hạ tầng trên mặt đất như đường sá, lối vào, hệ thống hậu cần. Những dấu hiệu này có thể bị phát hiện qua vệ tinh, tạo điều kiện cho các lực lượng của Mỹ và Israel xác định mục tiêu. 

Thực tế chiến trường cho thấy, các cuộc không kích không nhất thiết phải phá hủy hoàn toàn cơ sở ngầm, mà chỉ cần đánh vào các “điểm nút” như lối vào, tuyến đường vận chuyển hay bệ phóng khi chúng di chuyển ra ngoài. Khi đó, lợi thế “ẩn sâu” của hệ thống bị suy giảm đáng kể. Thậm chí, chính sự kiên cố và quy mô lớn của các căn cứ này lại khiến chúng trở thành mục tiêu ưu tiên trong các chiến dịch tấn công có chọn lọc như của Mỹ và Israel hiện nay.

Dù vậy, không thể phủ nhận rằng “thành phố tên lửa ngầm” vẫn là một trong những trụ cột quan trọng nhất trong năng lực răn đe của Iran. Trong điều kiện bị bao vây và chịu sức ép từ nhiều phía, việc duy trì một lực lượng tên lửa có khả năng sống sót cao chính là yếu tố giúp Tehran giữ được thế cân bằng chiến lược tương đối. Nó buộc đối phương phải tính toán kỹ lưỡng, làm tăng chi phí và rủi ro của bất kỳ hành động quân sự nào.

Tuy nhiên, việc Iran công khai “thành phố tên lửa ngầm” có thể trở thành con dao hai lưỡi. Một mặt, nó củng cố hình ảnh về một Iran sẵn sàng và có khả năng đáp trả. Mặt khác, nó cũng vô tình cung cấp thêm dữ liệu cho đối phương trong việc phân tích và xây dựng phương án đối phó.

Và nhất là trong cuộc xung đột hiện nay, khi công nghệ trinh sát và tấn công chính xác cao ngày càng cho thấy sự lợi hại cũng sẽ là một thách thức không nhỏ đối với hiệu quả của mô hình “siêu thành phố tên lửa” của quốc gia Hồi giáo.