Đông Nam Á tăng tốc xây dựng lá chắn chống UAV bảo vệ không gian tầm thấp

Từ trang bị đơn lẻ đến xây dựng hệ thống

Theo military.people.com.cn, Singapore được xem là một trong những quốc gia đi đầu trong việc kết hợp giữa đào tạo nhân lực và đầu tư công nghệ. Tháng 9-2025, Bộ Quốc phòng Singapore công bố kế hoạch đưa nội dung vận hành UAV và xử lý các mối đe dọa từ UAV vào chương trình huấn luyện cơ bản đối với toàn bộ tân binh.

Cùng với đó, Cơ quan Khoa học và Công nghệ Quốc phòng Singapore đã hợp tác với Tập đoàn Thales của Pháp thành lập phòng thí nghiệm chung nhằm ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào nâng cao năng lực phát hiện mục tiêu của hệ thống radar. Việc tích hợp AI giúp hệ thống chống UAV có thể phát hiện các mục tiêu cỡ nhỏ nhanh hơn, chính xác hơn trong môi trường tác chiến phức tạp.

Trong khi đó, Malaysia và Indonesia tập trung phát triển các giải pháp đánh chặn chuyên dụng. Một doanh nghiệp quốc phòng của Malaysia gần đây giới thiệu UAV đánh chặn tốc độ cao mang tên “Ghost”, có thể đạt vận tốc 300km/giờ và thực hiện tiêu diệt mục tiêu bằng va chạm trực tiếp.

Indonesia cũng trình diễn hệ thống laser chống UAV xách tay tại một triển lãm quốc phòng. Với công suất từ 0,75 đến 2kW và tầm tác chiến hiệu quả từ 50 đến 400m, hệ thống này có khả năng gây nhiễu hoặc làm vô hiệu hóa cảm biến quang điện của UAV cỡ nhỏ và đạn lảng vảng.

Đáng chú ý, tại Triển lãm Quốc phòng châu Á ở Malaysia và Hội nghị Thượng đỉnh Milipol TechX tại Singapore trong năm 2026, các giải pháp liên quan đến UAV và chống UAV đều trở thành tâm điểm chú ý. Điều đó cho thấy tư duy phát triển năng lực chống UAV tại Đông Nam Á đang chuyển dịch từ nghiên cứu các trang bị đơn lẻ sang xây dựng hệ thống tác chiến tích hợp, bao gồm phát hiện, nhận dạng, chế áp và đánh chặn.

Vũ khí laser do công ty PAL Indonesia phát triển nhằm đối phó với các loại UAV trinh sát tầm ngắn và UAV cảm tử. Ảnh: Army Recognition

Mạng lưới phòng thủ nhiều tầng

Mặc dù trình độ chống UAV giữa các nước Đông Nam Á vẫn còn chênh lệch đáng kể. Tuy nhiên, xu hướng chung là đẩy nhanh việc hình thành hệ thống phòng thủ phân tầng nhằm nâng cao năng lực kiểm soát không gian tầm thấp.

Lớp phòng thủ thứ nhất là phát hiện và nhận dạng mục tiêu. Điều này đòi hỏi sự kết hợp của nhiều công nghệ như trinh sát tần số vô tuyến, radar giám sát tầm thấp, cảm biến âm thanh cùng các hệ thống quang điện và hồng ngoại. AI được ứng dụng để phân tích quỹ đạo bay, tín hiệu vô tuyến và đặc điểm hoạt động của mục tiêu, từ đó đánh giá mức độ đe dọa và phân biệt địch - ta.

Lớp phòng thủ thứ hai là các biện pháp phi động năng. Đây là lĩnh vực được nhiều quốc gia đặc biệt quan tâm do chi phí thấp và khả năng tái sử dụng cao. Các giải pháp bao gồm gây nhiễu điện tử, đánh lừa tín hiệu dẫn đường, chiếm quyền điều khiển đường truyền dữ liệu hoặc sử dụng vũ khí năng lượng định hướng.

Trong đó, gây nhiễu điện tử có thể vô hiệu hóa khả năng định vị vệ tinh của UAV; công nghệ đánh lừa tín hiệu dẫn đường buộc UAV bay chệch khỏi quỹ đạo. Tuy nhiên, các biện pháp gây nhiễu cường độ cao có thể ảnh hưởng đến hàng không dân dụng và thông tin liên lạc dân sự. Vì vậy, công nghệ chiếm quyền điều khiển UAV thông qua xâm nhập đường truyền dữ liệu đang nổi lên như một hướng nghiên cứu đầy triển vọng.

Bên cạnh đó, các loại vũ khí năng lượng định hướng như laser công suất cao hoặc vi sóng công suất lớn được đánh giá là giải pháp hiệu quả để đối phó với UAV, nhờ khả năng phá hủy cấu trúc hoặc làm hỏng linh kiện điện tử của mục tiêu.

Lớp phòng thủ thứ ba là đánh chặn động năng bằng vũ khí truyền thống như pháo phòng không, tên lửa hoặc UAV đánh chặn chuyên dụng. Tuy nhiên, bài toán chi phí - hiệu quả vẫn là thách thức lớn khi giá thành của mục tiêu bị tiêu diệt thường thấp hơn đáng kể so với phương tiện đánh chặn.

Trước thực tế đó, một số quốc gia Đông Nam Á đang phát triển các hệ thống chống UAV chuyên biệt như pháo phòng không 30mm, tổ hợp phòng không tầm ngắn cơ động và UAV đánh chặn.

Vẫn còn nhiều thách thức

Mặc dù đạt được những bước tiến đáng kể, việc xây dựng hệ thống chống UAV của các nước vẫn đứng trước nhiều thách thức do công nghệ UAV liên tục phát triển.

Đáng chú ý, các UAV FPV điều khiển bằng cáp quang với khả năng kháng nhiễu mạnh đã được sử dụng rộng rãi trong nhiều cuộc xung đột gần đây. Do sử dụng dây cáp quang để truyền tín hiệu điều khiển, loại UAV này hầu như không bị ảnh hưởng bởi tác chiến điện tử, khiến các biện pháp gây nhiễu vô tuyến truyền thống trở nên kém hiệu quả.

Bên cạnh đó, sự xuất hiện của UAV phản lực cánh cố định, đạn lảng vảng tốc độ cao và chiến thuật bầy đàn đang đặt ra yêu cầu ngày càng khắt khe đối với hệ thống phòng không hiện nay. Khi phải đối mặt với số lượng lớn mục tiêu cùng lúc, các hệ thống đánh chặn có nguy cơ rơi vào tình trạng quá tải hoặc phân bổ hỏa lực không hiệu quả.

Trong bối cảnh đó, việc xây dựng năng lực chống UAV không thể chỉ dừng ở việc mua sắm trang bị. Điều quan trọng hơn là phát triển đồng bộ hệ thống giám sát không gian tầm thấp, tích hợp dữ liệu, chỉ huy - điều khiển, ứng dụng AI hỗ trợ ra quyết định và nâng cao năng lực phản ứng nhanh.

Thực tiễn chiến trường hiện đại cho thấy, cuộc cạnh tranh giữa UAV và công nghệ chống UAV là quá trình đối kháng, trong đó mỗi bước tiến của một bên đều thúc đẩy sự đổi mới của bên còn lại. Việc chỉ dựa vào các thiết bị gây nhiễu, cảm biến hoặc một số phương tiện đánh chặn đơn lẻ không còn đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Xây dựng hệ thống chống UAV nhiều tầng, có khả năng nâng cấp linh hoạt và tích hợp cao đang trở thành xu hướng chung của các quốc gia trong khu vực.