‘Lá chắn’ phòng không tư nhân cất cánh ở Ukraine

Ukraine đang triển khai một lớp phòng thủ mới nhằm bảo vệ doanh nghiệp và hạ tầng trọng yếu trước làn sóng thiết bị bay không người lái của Nga tấn công dồn dập mỗi đêm: các công ty phòng không tư nhân.

Mô hình này được kỳ vọng bổ sung cho hệ thống phòng không nhà nước trong bối cảnh xung đột kéo dài và áp lực bảo vệ mục tiêu ngày càng gia tăng.

Doanh nghiệp tự dựng “lá chắn”

Theo hãng tin Reuters, chương trình thí điểm được Ukraine khởi động từ năm ngoái, cho phép các doanh nghiệp công nghiệp thành lập lực lượng phòng không riêng để bảo vệ cơ sở của mình. Bộ Quốc phòng Ukraine cho biết đến nay đã có khoảng 20 công ty đăng ký tham gia, trong đó hai đơn vị đã trực tiếp cung cấp dịch vụ tác chiến phòng không.

Một trong những cái tên tiên phong là Carmine Sky, đơn vị cung cấp nhiều lớp bảo vệ tùy theo nhu cầu khách hàng, từ UAV đánh chặn cho tới tháp súng tự động trang bị súng máy hạng nặng M2 Browning. Đại diện công ty, Ruslan (giấu họ vì lý do an ninh), ví hệ thống này “như củ hành với nhiều lớp phòng thủ”.

Nga hiện triển khai hàng nghìn UAV tấn công tầm xa chi phí thấp mỗi tháng nhằm vào Ukraine. Dù phần lớn bị đánh chặn, những chiếc lọt lưới vẫn gây thiệt hại đáng kể cho cơ sở quân sự, nhà máy và hệ thống năng lượng, từng khiến hàng triệu người dân thiếu điện và sưởi ấm trong mùa đông vừa qua.

Trong một phòng điều khiển, các nhân viên theo dõi mục tiêu trong không gian tối, tường phủ lưới ngụy trang. Các điều khiển viên ngả lưng trên ghế đệm, tay cầm bộ điều khiển giống gamepad để truy tìm và khóa mục tiêu UAV.

Carmine Sky hiện hoạt động tại khu vực Kharkiv và một số địa bàn khác, nhưng không công bố cụ thể cũng như danh tính khách hàng. Theo đại diện công ty, các công ty tư nhân chỉ đóng vai trò bổ trợ cho hệ thống phòng không nhà nước, vốn tập trung vào nhiệm vụ chiến lược quy mô lớn, trong khi lực lượng tư nhân đảm nhiệm bảo vệ cục bộ.

Tích hợp vào hệ thống chỉ huy quốc gia

Dù là lực lượng tư nhân, các đơn vị này không hoạt động độc lập. Họ phải được Bộ Quốc phòng cấp phép và tích hợp vào hệ thống chỉ huy kiểm soát của không quân Ukraine. Quyền xác định mục tiêu và ra lệnh khai hỏa hoàn toàn do phía quân đội nắm giữ.

Bộ trưởng Chuyển đổi số kiêm phụ trách quốc phòng Mykhailo Fedorov gần đây cho biết mô hình này đã ghi nhận những kết quả bước đầu, trong đó có việc bắn hạ UAV Nga tại khu vực Kharkiv. Ngày 17/4, một đơn vị phòng không tư nhân cũng được cho là đã tiêu diệt một UAV Shahed chạy bằng động cơ phản lực.

Để tham gia lực lượng, các ứng viên dân sự phải trải qua quy trình tuyển chọn nghiêm ngặt, bao gồm kiểm tra bằng máy phát hiện nói dối định kỳ mỗi quý. Điều này nhằm đảm bảo an ninh trong bối cảnh chiến sự phức tạp.

Tuyển dụng linh hoạt, đào tạo cấp tốc

Một công ty khác là Gvardiia cũng đang cung cấp dịch vụ phòng không tương tự. Đại diện phụ trách đào tạo, Roman Korzh, cho biết việc huấn luyện một phi công UAV đánh chặn từ con số 0 chỉ mất khoảng ba tuần. Những người không đạt tiêu chuẩn điều khiển sẽ được bố trí làm trinh sát hoặc kỹ thuật viên.

Nguồn tuyển dụng chủ yếu của Gvardiia là các đơn vị phòng không tình nguyện, vốn đã có kinh nghiệm chiến đấu. “Các đơn vị tình nguyện chính là xương sống của chúng tôi”, ông Korzh nói.

Đáng chú ý, lịch trực chiến được thiết kế linh hoạt, cho phép nhân sự sắp xếp ca làm phù hợp với công việc dân sự. Điều này giúp Ukraine tận dụng nguồn lực xã hội trong khi vẫn duy trì hiệu quả phòng thủ trước các đợt tấn công bằng UAV ngày càng dày đặc.

Sự xuất hiện của các công ty phòng không tư nhân cho thấy Ukraine đang tìm kiếm những mô hình phòng thủ mới, linh hoạt và phân tán hơn, nhằm đối phó với chiến thuật tấn công bằng UAV giá rẻ nhưng hiệu quả cao từ phía Nga.

Tiếp tục siết chặt an ninh

Bên cạnh việc mở rộng các mô hình phòng không linh hoạt như lực lượng tư nhân, Ukraine cũng đồng thời duy trì các biện pháp kiểm soát an ninh ở cấp quốc gia. Trong phiên họp toàn thể ngày 28/4, Verkhovna Rada (Quốc hội Ukraine) đã thông qua quyết định gia hạn chế độ thiết quân luật và tổng động viên trên toàn quốc.

Theo phóng viên TTXVN tại Moskva, lệnh thiết quân luật và tổng động viên được kéo dài thêm 90 ngày, từ ngày 4/5 đến ngày 2/8/2026. Đây là lần gia hạn thứ 19 kể từ khi Ukraine lần đầu ban bố thiết quân luật vào ngày 24/2/2022, ngay sau khi xung đột với Nga bùng phát.

Việc tiếp tục duy trì thiết quân luật cho thấy Kiev vẫn đặt ưu tiên hàng đầu vào củng cố năng lực phòng thủ tổng thể, từ hệ thống quân đội chính quy đến các sáng kiến bổ trợ như phòng không tư nhân. Trong bối cảnh các cuộc tấn công bằng UAV và tên lửa chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, sự kết hợp giữa nguồn lực nhà nước và xã hội đang trở thành một phần quan trọng trong chiến lược bảo vệ hạ tầng và duy trì hoạt động kinh tế của Ukraine.