Bài toán chi phí

Theo Reuters, Iran đã dành nhiều năm phát triển và cung cấp UAV cho các đồng minh và hiện đang triển khai chúng với quy mô lớn. Kể từ khi Mỹ và Israel thực hiện chiến dịch quân sự nhằm vào Iran từ ngày 28-2, Tehran đã phóng hàng trăm tên lửa và hơn 1.000 UAV nhằm vào Israel và các quốc gia vùng Vịnh có quan hệ mật thiết với Washington.

UAV Shahed-136 của Iran. Ảnh: Getty Images

Cách tiếp cận này dựa vào số lượng thay vì độ chính xác với việc phóng đồng loạt UAV để áp đảo hệ thống phòng không đối phương. Đáng chú ý, chi phí sản xuất các UAV này tương đối thấp. Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) cho biết, một UAV Shahed của Iran có giá chỉ từ 20.000 đến 50.000USD. Theo CSIS, UAV Shahed-136 của Iran (một trong những biến thể phổ biến) có tầm bắn lên tới 2.500km, có thể mang đầu đạn nặng 50kg và bay với tốc độ khoảng 180km/giờ. Dù không nhanh, loại UAV này được thiết kế để triển khai với số lượng lớn nhằm áp đảo hệ thống phòng không đối phương. Ngược lại, các tên lửa đánh chặn của hệ thống tên lửa phòng không Patriot của Mỹ có giá lên tới 4 triệu USD mỗi lần phóng, chủ yếu được thiết kế để đối phó với tên lửa đạn đạo, không phải với số lượng lớn UAV giá rẻ, bay chậm.

Theo ABC News, ông Ian Langford, cựu sĩ quan cấp cao của Lực lượng Quốc phòng Australia, hiện đứng đầu công ty tư vấn an ninh-quốc phòng Security and Defence Plus cho rằng, chiến thuật UAV “bầy đàn” được sử dụng nhằm làm cạn kiệt kho dự trữ tên lửa đánh chặn đắt đỏ của đối phương. Ông Langford nhận định: “Iran đã đưa ra một quyết định khá khôn ngoan khi sử dụng các phương tiện chi phí thấp để tấn công hệ thống phòng không với mục tiêu duy nhất là làm quá tải chúng”. Theo ông Langford, khi hệ thống phòng không bị áp đảo, Tehran sẽ tiếp tục sử dụng các vũ khí chủ lực như tên lửa siêu thanh và tên lửa hành trình để tấn công các mục tiêu hạ tầng, bao gồm trung tâm dữ liệu, nhà máy lọc dầu, cảng biển và sân bay.

Trong xung đột tại Trung Đông, Mỹ và các đồng minh đôi khi phải sử dụng các tên lửa đánh chặn trị giá hàng triệu USD để tiêu diệt những UAV được lắp ráp từ linh kiện thương mại với chi phí chỉ bằng một phần rất nhỏ. Một hệ thống phòng không hoàn chỉnh như THAAD hay Patriot có thể có giá vượt quá 1 tỷ USD, trong khi mỗi tên lửa đánh chặn riêng lẻ cũng có giá lên tới vài triệu USD. Không chỉ chênh lệch về chi phí vũ khí, yếu tố con người cũng tạo ra sự khác biệt đáng kể. Các máy bay chiến đấu hiện đại của Mỹ phụ thuộc vào phi hành đoàn được đào tạo trong nhiều năm với chi phí lớn. Nếu một máy bay như F-15 bị bắn hạ, thiệt hại không chỉ là phương tiện mà còn có thể là sinh mạng của phi công. Trong khi đó, UAV giá rẻ được điều khiển từ xa nên khi bị phá hủy, người vận hành vẫn an toàn và chi phí thay thế chỉ ở mức vài chục nghìn USD.

Thực tế cho thấy, chi phí tấn công ngày càng rẻ, trong khi chi phí phòng thủ lại tăng vọt. Sự chênh lệch này đang trở thành một bài toán chiến lược. Chuyên gia Elizabeth Buchanan tại Viện Chính sách Chiến lược Australia cho biết, nước này có thể rút ra nhiều bài học từ cuộc xung đột ở Trung Đông. “Yếu tố then chốt đối với giải pháp đổi mới trong chiến tranh hiện đại của Australia sẽ là quy mô và tầm vóc, và tất nhiên, cả chi phí nữa”, bà Buchanan nêu rõ.

Trong bối cảnh UAV tấn công ngày càng phổ biến và rẻ hơn, các hệ thống phòng không lại bộc lộ những hạn chế nhất định. Các lực lượng quân sự đang phát triển nhiều công nghệ đối phó mới, từ thiết bị gây nhiễu điện tử, UAV đánh chặn cho tới các hệ thống laser năng lượng cao có khả năng vô hiệu hóa mục tiêu gần như tức thời. Những giải pháp này được kỳ vọng sẽ giúp giảm chi phí phòng thủ nhờ sử dụng điện năng hoặc các nền tảng có thể tái sử dụng. Tuy nhiên, phần lớn các công nghệ này vẫn còn hạn chế về tầm hoạt động, công suất, khả năng thích ứng với thời tiết và quy mô triển khai, đồng thời mới chỉ bắt đầu được đưa vào sử dụng ngoài môi trường thử nghiệm. Trong thời gian tới, các lực lượng vũ trang vẫn phải tiếp tục dựa vào các hệ thống tên lửa phòng không đã được kiểm chứng để bảo vệ tàu thuyền, căn cứ và đô thị trước mối đe dọa từ UAV.

Thách thức đặt ra cho Mỹ và các đồng minh là liệu có thể phát triển công nghệ chống UAV đủ nhanh và đủ tiết kiệm chi phí để theo kịp tốc độ phát triển của UAV tấn công hay không, hay việc phòng thủ vẫn sẽ tiếp tục phụ thuộc vào các loại tên lửa đánh chặn đắt đỏ.