Tiến bộ robot tại Trung Quốc đặt ra vấn đề về qui định và dữ liệu con người

“Chúng ta nên thiết kế cơ chế và xem xét rủi ro, nhưng chỉ có thể bắt đầu lo lắng sau khi công nghệ được phát triển. Nếu không, ngày đó sẽ không bao giờ đến”, ông Shen Dou, Phó Chủ tịch điều hành Baidu, phát biểu tại Diễn đàn Bác Ngao, Hải Nam. Quan điểm này được nhiều lãnh đạo trong ngành chia sẻ tại phiên thảo luận về robot hình người trong khuôn khổ diễn đàn vào ngày 25/3.

Các chuyên gia nhấn mạnh trọng tâm hiện tại là mở rộng quy mô công nghệ để đạt khả năng thương mại và ứng dụng trong đời sống hàng ngày. Đồng thời, con người vẫn phải là người quyết định cuối cùng, thay vì để robot tự đưa ra quyết định. Một câu hỏi quan trọng được đặt ra là cách quản lý những robot học từ dữ liệu do con người tạo ra, khi chúng ngày càng hoạt động song song với con người.

Ngày 28/2, Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc ban hành hệ thống tiêu chuẩn đầu tiên bao trùm toàn bộ chuỗi công nghiệp và vòng đời robot hình người, nhằm thúc đẩy phát triển thông qua các yêu cầu kỹ thuật và giao thức an toàn chuẩn hóa. Một số diễn giả tại diễn đàn nhấn mạnh cần tiếp tục hoàn thiện quy định và quản trị trong phát triển robot.

Cựu Thủ tướng New Zealand Jenny Shipley bày tỏ lo ngại về cách thức thu thập và sử dụng dữ liệu. Bà cho rằng dữ liệu, dù được tạo ra từ đời sống cá nhân, thường được xem là khái niệm trừu tượng. Nếu không có quy trình cấp phép hoặc sự đồng ý thích hợp, việc sử dụng dữ liệu này đặt ra vấn đề đạo đức. “Liệu chúng ta có sẵn sàng để cuộc sống bình thường bị lợi dụng làm đầu vào cho robot hình người hay không?”, bà Shipley đặt câu hỏi.

Bà nhấn mạnh: “Robot hoạt động hiệu quả có thể giảm rủi ro tại nơi làm việc, nhưng đổi mới không nên chỉ vì đổi mới. Mục tiêu cuối cùng phải được cân nhắc, và khách hàng cuối cùng của công nghệ là ai cũng cần được xác định rõ. Vì vậy, các khuôn khổ đạo đức rõ ràng là cần thiết”.

Ông Sam Daws, cố vấn cấp cao tại Sáng kiến Quản trị AI Oxford Martin, cho biết các nhà hoạch định chính sách cần cân bằng giữa đổi mới và biện pháp bảo vệ, bao gồm sử dụng dữ liệu, an toàn và rủi ro mất việc làm. Ông dẫn chứng Khung Quản trị AI Mẫu của Singapore dành cho AI Tác nhân, được công bố tháng 1/2026, là một ví dụ về cách các khung quản trị đang phát triển.

Các lãnh đạo ngành công nghiệp Trung Quốc thừa nhận robot ngày càng có khả năng đi kèm rủi ro, nhưng nhiều vấn đề có thể giảm thiểu thông qua thiết kế kỹ thuật, triển khai dần và thử nghiệm chịu tải rộng rãi. Ông Shao Hao, chuyên gia trưởng phòng thí nghiệm robot Vivo, cho biết các công ty phát triển robot cho gia đình và nơi làm việc đã tính đến an toàn vật lý, bảo mật dữ liệu và rủi ro do lỗi hệ thống. Ông nhấn mạnh cần tích hợp cơ chế dừng khẩn cấp ngay từ thiết kế phần cứng để hạn chế tác hại gián tiếp.

Trung Quốc đã xác định “trí tuệ hiện thân” là ngành công nghiệp chiến lược mới, bên cạnh công nghệ lượng tử, giao diện não-máy tính và 6G. Dự báo thị trường cho thấy năm 2026 có thể khởi đầu cho tăng trưởng theo cấp số nhân của robot hình người, với thị trường AI dự kiến đạt 400 tỷ nhân dân tệ vào năm 2030 và vượt 1.000 tỷ vào năm 2035, theo Trung tâm Nghiên cứu Phát triển của Hội đồng Nhà nước.

Robot hình người cũng thu hút sự chú ý công chúng, mặc dù hầu hết công nghệ vẫn được trình diễn trong môi trường kiểm soát, với triển khai quy mô lớn còn xa. Tại Gala Tết Nguyên đán 2026, robot biểu diễn các động tác côn nhị khúc, nhào lộn và túy quyền, vượt hơn so với màn múa đồng bộ năm 2025. Bắc Kinh sẽ tổ chức cuộc thi bán marathon robot hình người lần thứ hai vào 19/4, nơi hơn 300 robot chạy cùng con người. Truyền thông nhà nước nhận định đây là thử nghiệm quan trọng cho ngành robot đang phát triển nhanh.

Dù các màn trình diễn gây ấn tượng, thách thức thực tế là liệu robot có thể thực hiện các công việc hàng ngày đáng tin cậy, như gấp quần áo, lau nhà, với sự can thiệp tối thiểu của con người. Thời điểm “khoảnh khắc ChatGPT” cho robot, tức bước ngoặt áp dụng rộng rãi, được dự báo dao động từ hai năm đến một thập kỷ. Ông Wang Xiaogang, đồng sáng lập kiêm CEO SenseTime, cho rằng bước đột phá có thể đến trong vòng hai năm nếu dữ liệu được mở rộng đáng kể.

Ông Shen của Baidu nhấn mạnh robot vẫn gặp thách thức lớn về khả năng vật lý, như ổn định, độ bền và khéo léo. Khi robot ngày càng thông minh, khả năng học hỏi và tương tác cao hơn, ranh giới mối quan hệ giữa con người và robot cần được xác định rõ. Ông Chen của RobotEra khẳng định trách nhiệm vẫn thuộc về con người, và robot chỉ có thể gợi ý; quyết định cuối cùng phải do con người đưa ra để tránh rủi ro.