Giải mã vận may: Khoa học thần kinh là chìa khóa giúp con người 'đổi vận'?

Theo trang The Guardian (Anh), mối liên hệ này từng được minh chứng qua một câu chuyện nổi tiếng về Kōnosuke Matsushita, người sáng lập tập đoàn Panasonic. Khi được hỏi về phẩm chất quan trọng nhất ở một ứng viên, ông đã gây bất ngờ khi khẳng định đó là “sự may mắn”, thay vì bằng cấp, trí thông minh hay kinh nghiệm dày dặn.

Dù quan điểm này từng gây tranh cãi, nhưng các dữ liệu khoa học hiện đại gần đây cho thấy tiêu chuẩn của Matsushita hoàn toàn có cơ sở. Theo đó, may mắn vốn vận hành dựa trên những mạch tư duy cụ thể trong não bộ, chúng không bất biến mà được hình thành và củng cố dần qua thời gian dựa trên phản ứng của con người trước nghịch cảnh.

Cụ thể, các nhà khoa học khẳng định những người thường xuyên gặp may không hẳn được “số phận ưu ái”, mà thực chất đang vận hành một hệ thống phản ứng di truyền và nhận thức khác biệt. Một trong những yếu tố cốt lõi nằm ở cách con người tự định vị bản thân. Khi một cá nhân tự tin khẳng định “Tôi là người may mắn”, não bộ sẽ tạo ra những phản ứng có thể đo lường được. Các nghiên cứu hình ảnh cũng cho thấy tuyên bố này kích hoạt vùng vỏ não trước trán, giúp chuyển đổi trạng thái từ chế độ cảnh giác rủi ro sang nhận diện cơ hội.

Chính nhờ sự thay đổi trong cấu trúc nhận thức này, họ nhạy bén nhận diện những khả năng mà những người tự coi mình là kém may mắn thường bỏ qua. Theo thời gian, những lợi thế nhỏ này tích tiểu thành đại, tạo nên một chuỗi thành công liên tiếp, một hiện tượng mà giới tâm lý học gọi là “lời tiên tri tự hoàn thành”.

Thay vì bị bó hẹp trong tầm nhìn rủi ro, bộ não của họ được lập trình để đón nhận các biến số tích cực, từ đó biến những tình huống ngẫu nhiên thành lợi thế thực tế. Chu kỳ này không chỉ củng cố niềm tin cá nhân mà còn thiết lập một lộ trình thăng tiến bền vững, minh chứng cho việc may mắn hoàn toàn có thể được “kiến tạo” từ tư duy.

Song song với yếu tố nhận thức, nền tảng sinh học cũng đóng vai trò then chốt trong việc “duy trì vận may”. Trạng thái cảm xúc của con người phụ thuộc chặt chẽ vào serotonin - chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến tâm trạng, sự tự tin và khả năng thích nghi. Đáng chú ý, quá trình sản sinh serotonin chịu tác động trực tiếp từ nhịp sinh học, đặc biệt là việc tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên vào buổi sáng và duy trì chu kỳ ngủ - thức ổn định. Những người thiết lập được lối sống điều độ sẽ vô tình sở hữu một “hệ sinh thái” sinh học thuận lợi để nhạy bén đón nhận các cơ hội. Ngược lại, tình trạng thiếu ngủ hoặc sinh hoạt thất thường sẽ làm gia tăng hormone căng thẳng cortisol, khiến con người bị thu hẹp tầm nhìn vào các rủi ro và vô tình đóng lại cánh cửa của những sự kiện may mắn bất ngờ.

Không chỉ dừng lại ở sinh học, hành vi và động lực cá nhân cũng đóng vai trò đáng kể. Những người “may mắn” thường có xu hướng theo đuổi những gì thực sự khiến họ hứng thú, thay vì chạy theo kỳ vọng xã hội. Cơ chế này liên quan trực tiếp đến hệ thống dopamine trong não - vốn phản ứng mạnh mẽ nhất với những hứng thú tự thân. Khi con người hoạt động trong trạng thái phấn chấn và tự , khả năng sáng tạo và mức độ nhạy bén của các giác quan sẽ được đẩy lên mức tối đa. Đồng thời, việc sẵn sàng trải nghiệm những điều mới mẻ và mở rộng các mối quan hệ xã hội cũng chính là cách để gia tăng xác suất xuất hiện của các cơ hội ngoài dự kiến. 

Đáng chú ý, tinh thần hợp tác và lòng vị tha cũng được ghi nhận là một yếu tố cấu thành nên sự may mắn bền vững. Các nghiên cứu cho thấy hành động giúp đỡ người khác một cách chân thành có khả năng kích hoạt trung tâm khen thưởng trong não bộ mạnh mẽ hơn cả khi nhận được lợi ích cá nhân. Việc xây dựng mạng lưới quan hệ dựa trên sự tin tưởng và hỗ trợ lẫn nhau không chỉ giúp cá nhân phát triển mà còn tạo ra những “đòn bẩy” cơ hội mà một người đơn lẻ khó có thể tự đạt được.

Yếu tố cuối cùng hoàn thiện bức tranh về may mắn chính là lòng kiên trì. Dựa trên các mô hình toán học và thuyết trò chơi, những người tiếp tục nỗ lực ngay cả khi gặp nghịch cảnh sẽ có xác suất đạt được kết quả tích cực cao hơn hẳn về lâu dài. Ngược lại, việc từ bỏ sớm đồng nghĩa với việc đưa xác suất thành công về con số không.

Như vậy, nhìn từ góc độ khoa học, may mắn không phải là một món quà tình cờ mà là một tập hợp các thói quen: từ tư duy tích cực, cân bằng sinh học cho đến sự tò mò và lòng kiên định. Những yếu tố này cho thấy mỗi cá nhân đều có thể tự kiến tạo và duy trì vận may của chính mình thông qua những thay đổi nhỏ nhưng nhất quán trong cuộc sống hằng ngày.