Đô thị xanh cần đồng bộ từ thể chế đến không gian sống

Hoàn thiện thể chế và chuỗi cung ứng cho đô thị xanh

Tại Smart Green Living Week 2026, diễn ra từ ngày 17 đến 19/7 tại TP Hồ Chí Minh, các chuyên gia cho rằng đô thị xanh không bắt đầu từ những tòa nhà phủ cây xanh hay các công trình đạt chứng chỉ quốc tế mà từ cơ chế, chính sách và quy hoạch phát triển dài hạn. Trong bối cảnh TP Hồ Chí Minh đặt mục tiêu giảm 10% phát thải khí nhà kính vào năm 2030 và đạt phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050, đô thị xanh không còn là xu hướng mà trở thành yêu cầu phát triển.

Đây là nền tảng để thu hút nguồn lực đầu tư, thúc đẩy thị trường bất động sản phát triển theo hướng bền vững và từng bước hình thành hệ sinh thái đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu. Theo ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP Hồ Chí Minh (HoREA), việc hoàn thiện hành lang pháp lý là điều kiện tiên quyết để khơi thông nguồn lực cho thị trường.

Có thể thấy, những chính sách tháo gỡ vướng mắc cho các dự án bất động sản và chương trình phát triển 1 triệu căn nhà ở xã hội đang tạo thêm động lực cho thị trường. Trong đó, TP Hồ Chí Minh đảm nhận 200.000 căn, đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu bảo đảm quyền có chỗ ở hợp pháp của người dân theo định hướng phát triển mới, đồng thời mở ra cơ hội lồng ghép các tiêu chí phát triển xanh ngay từ giai đoạn quy hoạch và đầu tư.

Ông Châu cho biết, cả nước từng có khoảng 4.500 dự án bất động sản bị vướng mắc, làm "đóng băng" khoảng 2,5 triệu tỷ đồng nguồn lực. Riêng TP Hồ Chí Minh có 838 dự án với khoảng 17.000 ha đất đang từng bước được tháo gỡ thông qua các cơ chế, chính sách mới. Theo ông, khi nguồn lực được khơi thông, việc lồng ghép các tiêu chí phát triển xanh ngay từ khâu quy hoạch và đầu tư sẽ khả thi hơn.

Theo HoREA, Việt Nam hiện có hơn 800 công trình đạt các chứng chỉ xanh như EDGE, LEED, Green Mark và LOTUS. Con số này cho thấy xu hướng phát triển công trình tiết kiệm năng lượng, sử dụng vật liệu thân thiện môi trường và giảm phát thải đang ngày càng lan rộng. Tuy nhiên, để phát triển đô thị xanh ở quy mô lớn, các tiêu chí về môi trường cần được tích hợp ngay từ khâu quy hoạch, thiết kế và lựa chọn vật liệu xây dựng, thay vì chỉ hướng tới việc đạt chứng nhận.

Bên cạnh thể chế, chuỗi cung ứng vật liệu xây dựng cũng được xem là một mắt xích quan trọng. Theo ông Trần Thành Nam, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Hoa Sen Home, thị trường vật liệu xây dựng hiện vẫn đối mặt với tình trạng nguồn cung phân tán, chất lượng thiếu đồng bộ và chi phí logistics cao. Do đó, việc xây dựng chuỗi cung ứng tích hợp, ứng dụng công nghệ số trong quản lý kho vận và phân phối sẽ góp phần giảm chi phí, nâng cao khả năng tiếp cận các vật liệu xanh và thúc đẩy phát triển bền vững.

Hiện Hoa Sen Home sở hữu hơn 400 cửa hàng trên toàn quốc, trong đó có 147 siêu thị, cung cấp hơn 15.000 mặt hàng từ vật liệu xây dựng đến hoàn thiện nội thất. Hệ thống được hỗ trợ bởi 12 tổng kho trải dài ba miền với tổng diện tích khoảng 224.000 m², phục vụ đồng thời khách hàng cá nhân và doanh nghiệp theo mô hình One-Stop Shop.

Ông Nam cho biết: "Chuyển đổi số là động lực thúc đẩy hiệu quả mô hình phân phối bền vững. Chúng tôi đã tiến hành ký kết đối tác chiến lược triển khai phần mềm quản lý chuỗi cung ứng thông minh (SCM) với Alibaba Cloud và hệ thống quản lý khách hàng (CRM) với Salesforce. Việc này giúp kết nối dữ liệu xuyên suốt, tối ưu tồn kho và rút ngắn thời gian giao hàng".

Theo ông Trần Thành Nam, cùng với chuyển đổi số, nền tảng ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) cũng được xác định là định hướng xuyên suốt thông qua việc phân phối các sản phẩm thân thiện môi trường như ống nhựa Hoa Sen (SGBP), ván sàn SPC không Formaldehyde, thiết bị tiết kiệm nước, sơn VOC thấp và vận hành kho thông minh.

Thiết kế, cảnh quan và vận hành hướng đến hệ sinh thái đô thị bền vững

Nếu vật liệu là nền tảng để hình thành công trình xanh thì kiến trúc và cảnh quan là những yếu tố đưa các giải pháp bền vững vào không gian sống thực tế. Ông Hoàng Hữu Dũng, Tổng giám đốc ONG&ONG Vietnam cho rằng, thiết kế xanh cần được triển khai ngay trong quá trình phát triển công trình, hướng đến trải nghiệm của người sử dụng thay vì chỉ dừng lại ở các tiêu chí đánh giá hoặc chứng nhận.

"Xanh là cho tất cả, được bình dân hóa cho nhiều thể loại công trình, hướng tới cộng đồng chứ không chỉ để lấy chứng chỉ hay truyền thông", ông Dũng chia sẻ. Vì thế, thiết kế xanh không chỉ là việc bổ sung cây xanh mà là quá trình kết hợp giữa kiến trúc, vật liệu, công nghệ và điều kiện tự nhiên nhằm tạo ra những không gian sống hiệu quả, thân thiện với con người.

Để minh họa cho cách tiếp cận này, ông Dũng dẫn một số dự án tại Singapore và Việt Nam, cho thấy thiết kế xanh không chỉ là tăng diện tích cây xanh mà còn tạo ra môi trường vi khí hậu thuận lợi, giảm tiêu thụ năng lượng và nâng cao chất lượng không gian sống. Điển hình như Heartbeat@Bedok (Singapore) - trung tâm cộng đồng đa chức năng kết hợp y tế, thư viện và thể thao - được thiết kế với hồ bơi trên mái cùng hệ thống cây xanh theo chiều đứng, góp phần giảm bức xạ nhiệt và làm mát công trình một cách tự nhiên.

Tương tự, khách sạn Artyzen Singapore (khánh thành năm 2023) tận dụng tối đa không gian xanh trên khu đất hạn chế bằng các khu vườn bố trí xen kẽ theo chiều cao tòa nhà, kết hợp tường cây xanh và mái xanh. Công trình cũng sử dụng hệ thống che nắng và lớp vỏ bao che hiện đại để hạn chế hấp thụ nhiệt, tăng khả năng thông gió tự nhiên và giảm nhu cầu sử dụng điều hòa.

Gần gũi hơn với Việt Nam là dự án Happy One Central (Bình Dương), nơi các giải pháp xanh được tích hợp xuyên suốt từ tầng trệt đến khu vực trên cao. Các căn hộ đều có ban công cây xanh, tầng lánh nạn được kết hợp thành không gian tiện ích xanh, trong khi khu vườn và cầu kính trên mái góp phần cải thiện vi khí hậu, giảm bức xạ nhiệt và tạo thêm không gian sinh hoạt cộng đồng.

Theo ông Dũng, những giải pháp này cho thấy thiết kế xanh không chỉ hướng đến hiệu quả sử dụng năng lượng mà còn nâng cao chất lượng sống của cư dân trong các đô thị có mật độ xây dựng cao.

Bên cạnh kiến trúc và vật liệu, các chuyên gia cho rằng cảnh quan cũng là một cấu phần quan trọng của đô thị xanh. Theo bà Nguyễn Thị Hà Thu, Nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Silver Cloud Landscape, phát triển cảnh quan không nên chỉ dừng ở việc trồng thêm cây xanh hay tạo điểm nhấn mỹ quan, mà cần xuất phát từ nhu cầu sử dụng và trải nghiệm của con người.

Dẫn quan điểm của kiến trúc sư Grégoire Du Pasquier (G8A Architects), bà Hà Thu cho rằng: "Chỉ xanh thôi là chưa đủ. Điều quan trọng là mảng xanh đó được ứng dụng như thế nào để giải quyết các vấn đề thực tiễn".

Theo đó, cảnh quan cần góp phần giảm hiệu ứng đảo nhiệt đô thị, cải thiện chất lượng không khí, tăng khả năng giữ nước mưa, đồng thời tạo ra các không gian công cộng khuyến khích cộng đồng tương tác và nâng cao sức khỏe.

Để đạt mục tiêu này, bà Hà Thu đề xuất phát triển cảnh quan theo vòng đời của dự án, dựa trên ba trụ cột gồm thiết kế (Design from within), vận hành (Operate) và tái tạo (Regenerate). Cách tiếp cận này không chỉ chú trọng khâu thiết kế ban đầu mà còn hướng tới vận hành hiệu quả, tái sử dụng tài nguyên và từng bước hình thành hệ sinh thái đô thị phát triển bền vững.

Cụ thể, ở giai đoạn thiết kế, việc kết hợp cây xanh với kiến trúc không chỉ tạo điểm nhấn cảnh quan mà còn cải thiện thông gió tự nhiên, giảm bức xạ nhiệt và tiết kiệm năng lượng. Nhiều công trình như La Veranda Resort (Phú Quốc) hay Nhà máy Jakob đã ứng dụng các giải pháp phủ xanh mặt đứng, góp phần điều hòa vi khí hậu và nâng cao hiệu quả vận hành.

Trong quá trình khai thác, công nghệ số đang mở ra cách thức quản lý cảnh quan hiệu quả hơn. Tại một số dự án ở TP Hồ Chí Minh, hệ thống cảm biến theo dõi thời tiết, lượng mưa và độ ẩm đất được tích hợp để tự động điều chỉnh lượng nước tưới, giúp tiết kiệm nước, giảm sử dụng hóa chất và chi phí bảo dưỡng, đồng thời duy trì sự phát triển ổn định của hệ thống cây xanh.

Ở giai đoạn tái tạo, mô hình kinh tế tuần hoàn được áp dụng nhằm tối ưu tài nguyên và giảm tác động đến môi trường. Theo bà Hà Thu, tại các khu nghỉ dưỡng như Sheraton Phú Quốc và Angsana & Dhawa Hồ Tràm, rác thải thực phẩm được xử lý thành phân hữu cơ phục vụ cảnh quan, trong khi nước thải sau xử lý được tái sử dụng cho tưới tiêu.

Với những giải pháp trên, các chuyên gia cho rằng, khi quy hoạch, kiến trúc, vật liệu và cảnh quan được phát triển đồng bộ, đô thị xanh không chỉ góp phần giảm phát thải, thích ứng với biến đổi khí hậu mà còn tạo dựng môi trường sống chất lượng và phát triển bền vững cho người dân.