Hé lộ bí ẩn người tiền sử ở miền Bắc bán đảo Arập

Nghiên cứu mang tên "Thời kỳ đồ đá cũ Natufian và thời kỳ đồ đá mới tiền đồ gốm ở sa mạc miền Bắc Arabia" đã được công bố trên tạp chí khoa học Nature (Anh).

Các phát hiện này có được dựa trên việc khai quật và phân tích khoa học tại địa điểm Sahout, nằm ở rìa phía Nam sa mạc Nefud, giữa dãy núi Arnan và Al-Misma. Địa điểm này là vị trí địa lý chiến lược, kết nối các môi trường sa mạc nội địa với các mạng lưới định cư trải dài đến Levant, khiến đây trở thành chìa khóa để hiểu biết về sự di chuyển của con người vào cuối Kỷ Băng hà và đầu Kỷ Holocene.

Các cuộc khai quật theo lớp đã ghi nhận sự hiện diện của con người tại đây có niên đại khoảng 13.500 năm, với những công cụ đá đặc trưng được tìm thấy, đáng chú ý nhất là các lưỡi dao Helwan - công cụ đá nhỏ được chế tác tinh xảo và được dùng làm đầu mũi tên hoặc thành phần của công cụ săn bắn. Đây là những chỉ thị khảo cổ điển hình của văn hóa Natufian, phản ánh mối liên hệ của bán đảo Arập với các mạng lưới văn hóa rộng lớn hơn trải dài đến vùng Lưỡng Hà.

Nghiên cứu cũng ghi nhận một giai đoạn định cư muộn hơn, có niên đại từ khoảng 10.300 đến 8.700 năm trước, với mật độ dân cư cao hơn và trình độ chế tác công cụ tiên tiến hơn, trong đó mũi tên Abu Salem - loại mũi tên được chế tác tinh xảo dùng trong săn bắn - là minh chứng tiêu biểu cho sự phát triển kỹ thuật chế tác đá. Những phát hiện trên cung cấp bằng chứng quan trọng về các xã hội loài người tiên tiến với kỹ năng công nghệ tinh vi, phản ánh trình độ tổ chức cao và kiến thức về môi trường trong thời kỳ đồ đá mới tiền đồ gốm cũng như khẳng định sự hiện diện của các khu định cư phát triển của con người ở miền Bắc bán đảo Arập trong thời gian đó.

Phân tích hóa học cho thấy đá obsidian dùng để chế tác công cụ có nguồn gốc từ Jabal Al-Abyad thuộc vùng Khaybar, cách địa điểm khai quật khoảng 190 km về phía Nam. Điều này chứng minh sự tồn tại của các mạng lưới giao thương rộng lớn, cho thấy các cộng đồng thời kỳ đầu đã có khả năng di chuyển quãng đường dài để thu thập tài nguyên và làm nổi bật trình độ tương tác văn hóa cũng như công nghệ tiên tiến giữa các cộng đồng dân cư trong khu vực.

Đáng chú ý, nghiên cứu còn xác lập mối liên hệ trực tiếp giữa các khu định cư và nghệ thuật khắc đá tại địa điểm. Các công cụ chạm khắc tìm thấy trong các lớp khảo cổ có niên đại trùng với những tác phẩm nghệ thuật mô tả lạc đà và hình người kích thước thật, khẳng định việc sản xuất nghệ thuật là một phần không thể tách rời trong đời sống văn hóa của người tiền sử miền Bắc bán đảo Arập.