Sự bình thường hóa hành vi nói chuyện khi lái xe khiến nó trở thành một trong những sai lầm nguy hiểm nhất trên mỗi chuyến đi. Tôi từng chứng kiến không ít tình huống thót tim chỉ vì tài xế mải trò chuyện. Có lần, chiếc ôtô tôi ngồi chậm nửa nhịp khi đèn chuyển xanh, phía sau đã vang lên tiếng còi thúc giục. Tài xế lúc ấy đang quay sang tranh luận về một câu chuyện gia đình. Lần khác, khi xe ôm công nghệ chở tôi trên đường đông, anh tài xế liên tục ngoái đầu nói chuyện, tay ga giật cục, chiếc xe loạng choạng giữa dòng người.
Không có tai nạn xảy ra, nhưng cảm giác bất an theo suốt quãng đường. Điều nguy hiểm của việc vừa lái xe vừa nói chuyện nằm ở chỗ nó không tạo ra cú sốc rõ ràng như uống rượu hay vượt tốc độ. Người lái vẫn tỉnh táo, vẫn làm chủ tay lái, nhưng sự tập trung đã bị chia cắt. Não bộ con người không được thiết kế để xử lý đồng thời nhiều tác vụ phức tạp ở mức độ cao. Lái xe là một hoạt động đòi hỏi sự tập trung liên tục gồm quan sát, phán đoán, phản xạ. Khi trò chuyện, đặc biệt là những cuộc nói chuyện có cảm xúc dâng cao như tranh cãi, phàn nàn, kể chuyện bức xúc thì não bộ buộc phải phân bổ tài nguyên cho việc suy nghĩ và phản hồi, khiến khả năng xử lý tình huống giao thông bị chậm đi dù chỉ vài phần giây. Và trong giao thông, vài phần giây có thể quyết định tất cả.
Sai lầm đầu tiên khi nói chuyện trên xe là đánh giá thấp mức độ phân tâm. Nhiều tài xế cho rằng chỉ nói vài câu, quen đường rồi, lái xe bao năm nay có sao đâu. Chính sự chủ quan này khiến họ không nhận ra rằng nguy hiểm không đến từ một lần nói chuyện, mà đến từ hàng trăm lần không xảy ra tai nạn trước đó. Khi tai nạn xảy ra, mọi kinh nghiệm dường như trở nên vô nghĩa.
Sai lầm thứ hai là quay đầu, quay người khi nói chuyện. Trên thực tế, rất nhiều tài xế, đặc biệt là xe máy, có thói quen quay hẳn đầu về phía người ngồi sau hoặc bên cạnh để thể hiện sự tập trung vào câu chuyện. Chỉ một khoảnh khắc không nhìn đường, một chướng ngại nhỏ, một người sang đường bất ngờ cũng đủ gây ra va chạm. Điều đáng nói là thói quen này thường xuất hiện trong những chuyến đi ngắn, nơi tài xế càng chủ quan vì nghĩ rằng đi có vài trăm mét.
Sai lầm thứ ba là để cảm xúc chi phối tay lái. Không phải cuộc trò chuyện nào cũng nhẹ nhàng. Nhiều cuộc nói chuyện trên xe là sự than phiền về công việc, tranh luận gia đình, bực tức vì tắc đường. Khi cảm xúc tiêu cực tăng cao, hành vi lái xe cũng thay đổi theo: ga mạnh hơn, phanh gấp hơn, xử lý thiếu kiên nhẫn. Người ngồi bên cạnh có thể không nhận ra rằng chính câu chuyện của mình đang góp phần đẩy tài xế vào trạng thái căng thẳng một trạng thái cực kỳ nguy hiểm khi tham gia giao thông.
Sai lầm thứ tư, ít được nhắc đến nhưng không kém phần quan trọng, là trách nhiệm của người ngồi bên cạnh. Chúng ta thường chỉ đổ lỗi cho tài xế, nhưng hiếm khi tự hỏi liệu mình có đang nói quá nhiều, nói không đúng lúc, hay kéo tài xế vào một cuộc trò chuyện không cần thiết? Trên thực tế, người ngồi cạnh hoàn toàn có thể trở thành nguồn gây nhiễu nếu không ý thức được vai trò của mình. Việc liên tục đặt câu hỏi, yêu cầu tài xế quay sang nhìn, hay kể những câu chuyện dài dòng khi xe đang đi vào đoạn đường đông đúc đều góp phần làm tăng rủi ro.
Ở Việt Nam, văn hóa giao tiếp trên xe còn chịu ảnh hưởng mạnh của thói quen sinh hoạt gia đình. Nhiều người coi xe hơi hay xe máy như không gian riêng tư, nơi có thể nói chuyện thoải mái, giống như phòng khách di động. Nhưng đường phố Việt Nam không phải phòng khách. Đó là một môi trường đầy biến động, nơi mỗi giây đều tiềm ẩn rủi ro. Việc mang thói quen sinh hoạt đời thường vào không gian giao thông chính là một sai lầm mang tính hệ thống.
Giải pháp trước hết phải bắt đầu từ nhận thức của tài xế. Lái xe cần được nhìn nhận như một công việc đòi hỏi kỷ luật cao, dù đó là tài xế chuyên nghiệp hay người lái xe gia đình. Khi xe bắt đầu lăn bánh, ưu tiên số một phải là an toàn, không phải câu chuyện. Tài xế cần học cách chủ động kiểm soát cuộc trò chuyện: biết khi nào nên im lặng, khi nào nên đề nghị nói chuyện sau khi dừng xe. Đây không phải là sự thô lỗ, mà là trách nhiệm với chính mình và những người xung quanh.
Giải pháp thứ hai là xây dựng văn hóa im lặng cần thiết trên xe. Ở nhiều quốc gia, việc giữ yên lặng khi xe đi vào khu vực đông đúc, giao lộ phức tạp là điều gần như mặc định. Tại Việt Nam, điều này còn khá xa lạ, nhưng không phải không thể. Người ngồi bên cạnh cần hiểu rằng sự an toàn của chuyến đi quan trọng hơn nhu cầu trò chuyện. Một câu nói đơn giản như anh chị cứ tập trung lái xe, mình nói chuyện sau đôi khi có giá trị hơn hàng trăm lời nhắc nhở về an toàn.
Giải pháp thứ ba là giáo dục kỹ năng lái xe đi kèm với kỹ năng giao tiếp trên xe. Hiện nay, nhiều khóa học lái xe tập trung vào kỹ thuật điều khiển phương tiện, nhưng ít chú trọng đến yếu tố tâm lý và hành vi. Việc hướng dẫn tài xế cách xử lý khi bị phân tâm, cách từ chối cuộc trò chuyện một cách lịch sự, hay cách giữ bình tĩnh khi người ngồi bên cạnh nói quá nhiều là điều rất cần thiết.
Cuối cùng, cần có sự thay đổi từ mỗi cá nhân. An toàn giao thông không chỉ nằm ở luật lệ hay hạ tầng, mà nằm trong những thói quen nhỏ hàng ngày. Một chuyến đi yên lặng hơn có thể không vui bằng một chuyến đi rôm rả, nhưng nó có thể giúp tất cả về nhà an toàn. Vừa lái xe vừa nói chuyện không phải là hành vi xấu về mặt đạo đức, nhưng là một sai lầm lớn về mặt an toàn. Sai lầm này càng nguy hiểm khi nó được ngụy trang dưới vỏ bọc của sự quen thuộc và thoải mái. Đã đến lúc chúng ta nhìn thẳng vào thói quen này, không chỉ để bảo vệ bản thân, mà còn để bảo vệ những người đang tin tưởng giao phó tính mạng của họ cho tay lái của chúng ta mỗi ngày.
Độc giả Thiên Ân
Cập nhật tin tức công nghệ mới nhất tại fanpage Công nghệ & Cuộc sống
Nguồn tin: vnexpress.net
Tham gia bình luận