Bán tải - 'ôtô quốc dân' tại Thái Lan

Tại Thái Lan, không khó để bắt gặp những chiếc songthaew, cách gọi loại phương tiện chở khách được hoán cải từ xe bán tải, len lỏi trên đường phố các đô thị du lịch như Chiang Mai hay Pattaya. Songthaew hoạt động như một dạng xe buýt mini giá rẻ, với hai hàng ghế phía sau thùng xe và mái che đơn giản, phục vụ nhu cầu đi lại hàng ngày của người dân và du khách.

Songthaew chỉ là một trong nhiều "biến thể" của xe bán tải tại Thái Lan. Trên thực tế, dòng xe này hiện diện trong hầu hết hoạt động kinh tế thường nhật. Ở các khu dân cư, không hiếm gặp những chiếc bán tải được cải tạo thành quầy bán đồ ăn, cửa hàng tạp hóa di động hoặc xe giao hàng. Tại vùng nông thôn, chúng trở thành phương tiện chở nông sản, vật liệu xây dựng, thậm chí chở người ở phía sau thùng xe.

Thậm chí bán tải còn được chuyển đổi thành xe cứu thương hoặc phương tiện dịch vụ chuyên dụng. Việc hoán cải xe bán tải là hợp pháp nếu được đăng ký đúng mục đích sử dụng, từ đó tạo điều kiện cho dòng xe này trở thành nền tảng cho nhiều loại hình vận tải và kinh doanh lưu động trong đời sống hàng ngày.

Chính sự linh hoạt trong hoán cải và sử dụng đã khiến bán tải tại Thái Lan không còn là một phương tiện đơn thuần. Với nhiều hộ gia đình, xe bán tải không chỉ là phương tiện di chuyển mà còn là công cụ tạo thu nhập. Từ việc chở nông sản ra chợ, vận chuyển hàng hóa đến kinh doanh lưu động, chiếc xe trở thành "cần câu cơm", gắn trực tiếp với sinh kế hàng ngày.

Bên cạnh vai trò công cụ lao động, di chuyển, xe bán tải tại Thái Lan còn gắn với một văn hóa độ xe phát triển mạnh. Nhiều chủ xe lựa chọn hạ gầm, nâng cấp động cơ hoặc thay đổi ngoại hình để thể hiện cá tính, tạo nên một cộng đồng chơi xe sôi động xoay quanh dòng bán tải.

Vì sao bán tải là "xe đầu đời"

Không giống nhiều thị trường nơi ôtô đầu tiên thường là sedan hoặc hatchback, tại Thái Lan, bán tải lại là lựa chọn phổ biến cho nhiều người mua xe lần đầu. Theo phân tích của Nikkei Asia, yếu tố then chốt nằm ở tính đa dụng. Một chiếc bán tải có thể đồng thời phục vụ nhu cầu gia đình và sản xuất, đặc biệt ở nơi kinh tế hộ gia đình và doanh nghiệp nhỏ chiếm tỷ trọng lớn.

Theo các báo cáo của TTB analytics, doanh số xe bán tải tại Thái Lan năm 2025 vào khoảng 180.000-185.000 xe, dự tính giảm xuống 171.000 xe trong năm 2026, giảm mạnh so với mức 200.000-300.000 xe những năm trước và thấp hơn nhiều so với giai đoạn đỉnh 400.000-500.000 xe mỗi năm. Dù suy giảm, theo Reuters, bán tải vẫn chiếm khoảng 30% tổng doanh số ôtô tại thị trường này, duy trì vị thế là phân khúc lớn nhất. Để so sánh, tại Việt Nam, phân khúc bán tải đạt khoảng 27.000 xe, tức chỉ chiếm khoảng chưa đến 5% so với doanh số toàn ngành hơn 600.000 chiếc trong 2025.

Bên cạnh đó, ngành công nghiệp ôtô Thái Lan được xây dựng xoay quanh các dòng bán tải như một trong những trụ cột chiến lược, đóng góp lớn cho xuất khẩu và việc làm.

Ngay từ thập niên 1970-1980, chính phủ Thái Lan đã định hướng phát triển xe bán tải như một dòng xe chủ lực, phục vụ nông nghiệp và sản xuất nội địa. Các chính sách ưu đãi thuế được áp dụng trong thời gian dài, trong đó xe bán tải chịu mức thuế tiêu thụ đặc biệt thấp hơn đáng kể so với xe con, chỉ khoảng 3-8%, giúp giá bán dễ tiếp cận với số đông người dân. Đồng thời, Thái Lan cũng khuyến khích các hãng xe nước ngoài đặt nhà máy sản xuất trong nước, từng bước hình thành chuỗi cung ứng hoàn chỉnh cho dòng xe này. Chính sách này được thiết kế nhằm hỗ trợ khu vực nông nghiệp, logistics và doanh nghiệp nhỏ.

Ngoài ra, chi phí vận hành thấp đóng vai trò quan trọng. Tại Thái Lan, diesel là loại nhiên liệu phổ biến trong giao thông và thường được giữ ở mức giá thấp thông qua các cơ chế như quỹ bình ổn và trần giá của chính phủ. Chính sách này giúp chi phí vận hành xe bán tải, vốn chủ yếu sử dụng động cơ diesel, trở nên kinh tế hơn trong dài hạn. Cuối cùng, giá bán của bán tải cũng là lợi thế. Việc nội địa hóa sản xuất giúp giảm chi phí xe, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận ôtô cho tầng lớp thu nhập trung bình và thấp.

Khi giá xe thấp, chi phí sử dụng hợp lý và nguồn cung dồi dào, nhu cầu thị trường cũng được củng cố theo thời gian, tạo nên vòng lặp phát triển giữa chính sách, sản xuất và tiêu dùng.

Bên cạnh đó, quy định giao thông cũng linh hoạt hơn so với xe tải truyền thống. Điều này cho phép bán tải hoạt động tương tự xe con mà không bị giới hạn như xe tải khi đi trong phố, qua đó mở rộng đáng kể phạm vi sử dụng.

Phạm Hải

Cập nhật tin tức công nghệ mới nhất tại fanpage Công nghệ & Cuộc sống