'Đừng đổ lỗi cho cao tốc khi xảy ra tai nạn liên hoàn'

Trong ngày nghỉ lễ cuối cùng trước khi bắt đầu một năm làm việc mới, hai tin tức nằm cạnh nhau khiến tôi thấy hoang mang, 11 ôtô tông liên hoàn trên cao tốc La Sơn - Hòa Liên và 7 ôtô tông liên hoàn trên cao tốc Phan Thiết - Dầu Giây. Cứ mỗi khi lưu lượng phương tiện trên cao tốc tăng cao các dịp lễ, Tết là lại xảy ra những câu chuyện như vậy.

Lại một lần nữa hầu hết các ý kiến đều cho rằng tai nạn liên hoàn thường xảy ra trên cao tốc hơn. Cao tốc dường như trở thành "bị cáo" mặc định. Nhưng thực tế, phần lớn các vụ tai nạn liên hoàn không bắt nguồn từ con đường, mà đến từ cách con người điều khiển phương tiện.

Cao tốc được thiết kế để các phương tiện di chuyển nhanh, liên tục, ít giao cắt, nhằm giảm xung đột giao thông so với đường quốc lộ hay đô thị. Tốc độ cao không phải là yếu tố nguy hiểm nếu người lái hiểu rõ và tuân thủ các nguyên tắc lái xe trên cao tốc. Vấn đề nằm ở chỗ, không ít tài xế mang thói quen lái xe trong phố, quốc lộ lên cao tốc, nhưng lại không điều chỉnh tư duy, kỹ năng và cách xử lý tình huống.

Tôi cho rằng, nguyên nhân phổ biến nhất của các vụ tai nạn liên hoàn trên cao tốc là không làm chủ tốc độ và không giữ khoảng cách an toàn. Nhiều tài xế hiểu sai khái niệm đi đúng tốc độ. Họ cho rằng chỉ cần không vượt quá tốc độ tối đa cho phép là an toàn, mà quên rằng tốc độ an toàn còn phụ thuộc vào mật độ xe, tầm nhìn, thời tiết và khả năng phản xạ của bản thân. Khi xe phía trước giảm tốc đột ngột, chỉ cần một khoảnh khắc mất tập trung, khoảng cách không đủ sẽ khiến va chạm xảy ra, kéo theo hiệu ứng liên hoàn cho các xe phía sau.

Khoảng cách an toàn trên cao tốc bị xem nhẹ. Thậm chí nhiều người đi vào cao tốc vẫn không hiểu ý nghĩa biển báo khoảng cách an toàn 0m-100m-200m. Không khó để bắt gặp cảnh ôtô bám sát đuôi nhau ở tốc độ 90-100 km/h, thậm chí còn "dính" nhau sát hơn khi tắc hoặc đi qua khu vực đông xe. Trong điều kiện đó, chỉ cần một xe phanh gấp vì chướng ngại vật, vật rơi trên đường hay đơn giản là phản xạ quá mức, tai nạn liên hoàn gần như không thể tránh khỏi. Cao tốc không cho phép những sai lầm nhỏ, bởi thời gian và quãng đường để xử lý ở tốc độ cao là rất hạn chế.

Bên cạnh đó, thiếu kinh nghiệm đi cao tốc là yếu tố đáng lo ngại. Nhiều tài xế mới, hoặc ít khi di chuyển đường dài, chưa quen với việc quan sát xa, đọc tình huống từ sớm và dự đoán hành vi của xe khác. Thói quen phanh gấp, đánh lái đột ngột, hoặc giảm tốc bất ngờ giữa làn đường chạy nhanh đều là những "cái bẫy" chết người trên cao tốc. Không ít vụ tai nạn bắt nguồn từ một hành vi tưởng như nhỏ: chuyển làn không dứt khoát, giảm tốc để... nghe điện thoại, hay hoảng loạn khi gặp sự cố phía trước.

Tai nạn trên cao tốc thường nặng nề hơn không phải vì cao tốc nguy hiểm hơn các loại đường khác, mà vì các xe va chạm ở tốc độ cao lớn hơn rất nhiều. Một cú va chạm ở 100 km/h có thể gây hậu quả gấp nhiều lần so với tai nạn trong đô thị. Chính vì vậy, mỗi sai sót của người lái đều phải trả giá đắt hơn. Khi hậu quả nghiêm trọng xảy ra, dư luận dễ tập trung vào con đường, trong khi nguyên nhân cốt lõi vẫn là kỹ năng và ý thức của người cầm lái.

Điều đáng nói là sau mỗi vụ tai nạn liên hoàn, câu chuyện rút kinh nghiệm thường nhanh chóng bị lãng quên. Cao tốc tiếp tục đông đúc hơn, tốc độ vẫn cao, nhưng thói quen bám đuôi, chạy chậm ở làn trái, hoặc thiếu quan sát vẫn tồn tại. Việc đầu tư hạ tầng, biển báo, camera giám sát là cần thiết, nhưng sẽ không thể thay thế cho ý thức cá nhân. Không có tuyến cao tốc nào đủ an toàn nếu người lái coi thường khoảng cách, tốc độ và các nguyên tắc cơ bản.

Tuy nhiên, cũng phải thừa nhận tại Việt Nam nhiều đoạn cao tốc được thiết kế chưa hợp lý chưa đúng quy chuẩn. Nhưng thay vì đổ lỗi cho cao tốc, mà nên xem lại kỹ năng lái xe tốc độ cao trên cao tốc của nhiều tài xế Việt. Đào tạo lái xe cần chú trọng hơn đến kỹ năng đi cao tốc, từ giữ khoảng cách, quan sát xa, đến xử lý tình huống khẩn cấp. Người lái cũng cần tự trang bị cho mình tư duy phòng ngừa rủi ro, coi mỗi chuyến đi cao tốc là một hành trình đòi hỏi kỷ luật cao hơn bình thường.

Độc giả Vũ Vũ

Cập nhật tin tức công nghệ mới nhất tại fanpage Công nghệ & Cuộc sống