Người dùng bán tải lo mất kế sinh nhai

Từ 2017 đến nay, Nguyễn Tùng sử dụng xe bán tải làm phương tiện chính trong công việc điện lạnh tại Hà Nội. Mỗi ngày, anh di chuyển trong nội thành để vận chuyển, lắp đặt điều hòa, tủ lạnh và các thiết bị gia dụng. Chiếc bán tải trở thành người bạn hữu ích cho Tùng, khi phục vụ được cả nhu cầu vận chuyển hàng hóa lẫn chở gia đình.

Tuy nhiên, "người bạn" của Tùng có nguy cơ không được ra đường như gần 10 năm qua, khi Quyết định 01/2026 của UBND Hà Nội hạn chế xe tải, trong đó có xe bán tải cabin kép chỉ được di chuyển trong nội đô (vành đai 3 trở vào) vào khung 21h-6h sáng hôm sau.

"Tôi không thể đi lắp điều hòa cho khách lúc nửa đêm hoặc rạng sáng", Tùng chia sẻ.

Nỗi lo không tìm được phương tiện thay thế

Khách hàng không chấp nhận làm vào tối muộn vì ồn ào, trước khi trời sáng lại càng khó, nên Tùng tính cách phải tìm phương tiện thay thế chiếc bán tải thân thiết nhiều năm qua. Tuy vậy, với đặc thù hàng hóa cồng kềnh, xe máy không thể chở, trong khi xe van cũng thuộc nhóm xe bị hạn chế lưu thông, ít nhất vào giờ cao điểm (6h-9h và 16h-19h30) với những xe có khối lượng toàn bộ dưới hai tấn.

Tùng không nghĩ ra được sẽ mua chiếc xe nào để thay thế, bởi ôtô thông thường đều có cốp nhỏ, không chứa được hàng to. Phương án khả dĩ nhất là thuê các mẫu xe ba gác. Tuy vậy phương án này thiệt hại kinh tế lớn. Ví dụ một "cuốc" xe ba gác khoảng vài cây số cũng có giá khoảng 200.000 đồng. Với số tiền này nếu dùng đổ dầu, xe bán tải của Tùng có thể chạy được hàng chục, thậm chí gần 100 km.

Không như Tùng làm việc trong nội đô mỗi ngày, Hải Anh sống trong thành phố, nhưng ra ngoại thành mỗi ngày. Hải Anh thường xuyên chở hàng hóa ở các tỉnh về thành phố để vợ anh buôn bán ở một cửa hàng nhỏ. Sau thông tin về hạn chế phương tiện, vài ngày qua anh chỉ dám ra khỏi nhà vào lúc 9h và về trước 16h, với những chuyến hàng vội vã.

"Đọc kỹ thông tin tôi mới biết, xe của tôi bị cấm 6h-21h, chứ không chỉ giờ cao điểm như tôi nghĩ, nếu như vậy, tôi có lẽ phải bán xe", Hải Anh cho biết.

Những ngày qua, giống như Tùng, Hải Anh, nhiều người dùng bán tải bày tỏ sự lúng túng và hoang mang khi không biết nên làm thế nào, tiếp tục sử dụng hay "đắp chiếu" xe trong bãi đỗ. Có những người mới nhận xe, hoặc mới đặt cọc mua xe, lại càng lo lắng.

Phần đông các tài xế lo ngại không tìm được phương án thay thế bởi xe bán tải là một phương tiện tối ưu cả nhu cầu chở hàng và đi gia đình. Về bản chất ban đầu, xe bán tải được thiết kế để ưu tiên chở hàng, tuy vậy hàm lượng tiện nghi khá đầy đủ của các dòng xe này tại Việt Nam khiến chúng có khả năng chở người cả gia đình không thua kém các mẫu SUV.

Nhiều năm qua, xe bán tải được quy định là "xe tải cabin kép" trong giấy đăng ký, nhưng lại được di chuyển trong thành phố như xe con (với khối lượng chuyên chở từ 950 kg trở xuống). Bên cạnh đó, mức lệ phí trước bạ bằng 60% của xe con (tương đương 6-7,2% giá xe tuỳ địa phương) và phí ra biển vài trăm nghìn cũng là một món hời giúp những người muốn tối ưu chi phí lựa chọn. Nhưng những lợi thế này đã dần biến mất, sau quyết định 01/2026 của thành phố.

Kỳ vọng khung pháp lý rõ ràng cho chủ xe bán tải

"Xe bán tải đang ở vào trạng thái rất mơ hồ, khi các quy định pháp luật liên quan tới cả xe con và xe tải", Trần Linh, người sử dụng một đội 5 chiếc bán tải cho công việc chia sẻ.

Linh cho rằng nếu là xe con, bán tải đang được ưu ái các loại thuế, phí không đáng có. Trong khi đó, nếu là xe tải, những thuế, phí này lại quá cao không hợp lý. Xe bán tải là một phương tiện đóng tiền như xe tải, nhưng lưu thông như xe con, tức là lợi ích kép. Chỉ một đánh đổi duy nhất là xe có niên hạn 25 năm.

Với quy định mới của thành phố Hà Nội, xe bán tải sẽ về gần hơn với định nghĩa một chiếc xe tải, khi bị cấm lưu thông vào nội đô. Tuy vậy, các tài xế lại cho rằng có sự phân biệt đối xử, khi đóng thuế cao hơn xe tải nhưng lại bị đối xử như xe tải.

Để giải quyết các bài toán này, một chuyên gia ngành xe cho rằng, điều quan trọng là xe bán tải cần được điều chỉnh thống nhất trong mọi phương diện pháp luật liên quan, từ quy định về kiểu loại tới các nghĩa vụ tài chính, tham gia giao thông. Ví dụ, xe bán tải sẽ được xếp hàng phân khúc xe tải hạng nhẹ và chịu mọi quy định theo xe tải. Trong khi đó, phương án xe bán tải được coi là một chiếc xe con sẽ khá khó, bởi xe con không có công năng chở hàng, chuyên gia nhận định.

Không chỉ những người đã sử dụng xe lâu năm, những người mới mua xe bán tải cũng bắt đầu cân nhắc lại kế hoạch sử dụng. Tại TPHCM, dù chưa có quy định như Hà Nội nhưng Thái Sơn, một người kinh doanh tự do, vừa mua xe bán tải sau Tết cũng lo ngại vì nếu thành phố phía nam cũng áp dụng, anh sẽ khó tính toán công việc.

Còn tại Hà Nội, Tùng nói vì chưa nghĩ ra phương án nào thay thế, nên sẽ sử dụng chiếc bán tải cho tới khi "nhận biên bản phạt, rồi bán xe".

"Bán xong làm thế nào, thì tôi chịu, chưa thể nghĩ ra", ông chủ cửa hàng điện lạnh nói.

Phạm Hải

Cập nhật tin tức công nghệ mới nhất tại fanpage Công nghệ & Cuộc sống