Các cường quốc quân sự 'đau đầu' vì UAV giá rẻ

Trong những cuộc xung đột gần đây, vai trò của những chiếc UAV ngày càng quan trọng trên chiến trường; tất cả các bên tham chiến đều tận dụng tối đa các loại vũ khí này, từ trinh sát, theo dõi, vận chuyển, truyền tin đến tấn công tiêu diệt mục tiêu.

Công nghệ để chế tạo máy bay không người lái có sẵn rộng rãi và giá cả phải chăng so với các loại vũ khí thông thường. Một nhóm nghiên cứu thuộc tổ chức tư vấn bảo mật có trụ sở tại Virginia (Mỹ) đã chế tạo một máy bay không người lái quân sự vào năm 2014 bằng cách sử dụng khung máy bay in 3D, phần mềm mã nguồn mở và thiết bị điện tử thương mại. Máy bay có giá khoảng 2.000 USD. 

Do đó, ngay cả khi sử dụng một phi đội máy bay không người lái, một quả tên lửa vác vai vẫn có giá thấp hơn rất nhiều so với một máy bay chiến đấu hiện đại. Chẳng hạn, máy bay chiến đấu F-22 của Mỹ có giá hơn 300 triệu USD. Máy bay ném bom B-2 có giá lên tới 3,6 tỷ USD.

Ngay cả một máy bay không người lái đơn độc cũng có thể gây ra rất nhiều thiệt hại. Chẳng hạn, một máy bay do lực lượng thân Nga điều khiển, được gọi là Lực lượng Không quân Nga, đã tấn công một số bãi chứa đạn dược bằng lựu đạn gây cháy ở Ukraine. Họ đã phá một số bãi chứa này, trong một trường hợp đã dẫn đến vụ nổ dẫn đến nổ tung 70.000 tấn đạn dược. Ngoài ra, những chiếc UAV giá rẻ của Ukraine có thể dễ dàng phá vũ khí "triệu đô" của Nga.

Trung tướng Stephen Townsend, cựu chỉ huy chiến dịch chống IS của Mỹ, đã gọi máy bay không người lái được trang bị vũ khí là "mối đe số một mà những người lính đang chiến đấu với IS phải đối mặt" trong cuộc xung đột với IS. Theo một tài liệu ngân sách của hải quân Mỹ, "tìm cách để cải thiện khả năng phòng thủ trước khả năng phát triển nhanh chóng của các thiết bị điều khiển từ xa". 

Máy bay không người lái nhỏ, khó phát hiện, xác định và theo dõi, đặc biệt là khi chúng tấn công với số đông theo kiểu "bầy đàn", sẽ rất khó để ngăn chặn. Hệ thống phòng thủ hiện tại của nhiều quốc gia không được trang bị để đối phó với máy bay không người lái nhỏ. 

Có thể lập luận rằng gây nhiễu là một giải pháp rõ ràng. Máy bay không người lái sẽ gặp sự cố hoặc chệch hướng nếu các liên kết vô tuyến giữa người điều khiển và máy bay không người lái bị đứt hoặc gây nhầm lẫn cho điều hướng GPS của nó. 

Các quốc gia khác nhau đã sử dụng nhiều loại thiết bị gây nhiễu, bao gồm những cái tên như Dedrone, DroneDefender và DroneShield. Vào năm 2020, nhiều máy bay không người lái được sử dụng để tấn công các căn cứ của Nga tại Syria đã bị hạ gục bởi những thiết bị gây nổ như vậy, những chiếc còn lại bị bắn hạ bởi súng và tên lửa.

Tuy nhiên, máy bay không người lái đang trở nên tự chủ hơn trong hoạt động. Điều này chỉ ra rằng không có liên kết vận hành nào có thể gây nhiễu. Bởi vì chúng dựa vào GPS và khi liên kết của chúng bị chặn thì máy bay sẽ mất khả năng chiến đấu, các máy bay không người lái dễ bị gây nhiễu. 

Tuy nhiên, ngay cả thiết bị gây nhiễu GPS cũng sẽ trở nên vô dụng do các công nghệ mới như điều hướng quang học (cho phép máy bay không người lái so sánh môi trường xung quanh với bản đồ điện tử trên máy bay và do đó biết nó ở đâu). Do đó, để bắn hạ máy bay không người lái, cần có "giải pháp động học".

Tuy nhiên, việc bắn hạ máy bay không người lái nhỏ là một nhiệm vụ rất khó khăn. Theo một cuốn sách hướng dẫn của quân đội Mỹ, máy bay không người lái cỡ nhỏ "rất khó bị đánh bại khi sử dụng vũ khí bắn trực tiếp". Bởi vì rất khó để bắn trúng UAV và điều đó có nghĩa là các đội phải luôn mang theo vũ khí bổ sung để phòng trường hợp bị máy bay không người lái tấn công, súng bộ binh gần như vô dụng khi đối đầu với chúng. 

Ngoài ra, rất khó để ước tính phạm vi mục tiêu vì máy bay không người lái thiếu kích thước tiêu chuẩn. Cuốn sách hướng dẫn của Mỹ sau đó khuyên rằng thay vì nhắm trực tiếp vào máy bay không người lái, nên tập trung lực để bắn đón vào một điểm cố định phía trước của máy bay với hy vọng hạ gục máy bay bằng một màn lực dày đặc.

Trong một số dự án khác, quân đội Mỹ đã từng gấp rút nâng cấp tên lửa Stinger vác vai, được sử dụng để tấn công máy bay và trực thăng bay thấp. Bản nâng cấp bổ sung thêm ngòi nổ tiệm cận sẽ phát nổ khi tên lửa ở đủ gần để tiêu diệt máy bay không người lái mà không cần tiếp xúc trực tiếp vì Stingers không được thiết kế để bắn trúng máy bay không người lái nhỏ.

Đối với các đơn vị bộ binh trên toàn thế giới, Mỹ sẽ trang bị những tên lửa nâng cấp này. Tuy nhiên, chỉ có 1.147 chiếc được mua, hầu như không đủ để các đơn vị của Mỹ xử lý một bầy máy bay không người lái, vì các bản nâng cấp có giá khoảng 55.000 USD mỗi chiếc (chưa tính đến chi phí cơ bản là 120.000 USD của một chiếc Stinger).

Trên biển, nơi các con tàu trị giá hàng tỷ USD có thể bị áp đảo bởi các phi đội máy bay không người lái giá rẻ, đây là một vấn đề tương tự. Hệ thống Aegis, được trang bị các radar được kết nối tự động với máy tính, tên lửa và súng máy, là trụ cột của lực lượng phòng không hải quân Mỹ. 

Ưu điểm của Aegis là nó được trang bị một khẩu pháo bắn nhanh Phalanx, bắn ra 75 viên đạn mỗi giây và có khả năng bắn hạ các tên lửa hành trình đang lao tới. Tuy nhiên, điều này sẽ không thể hiệu quả với nhiều máy bay không người lái nhỏ tấn công cùng một lúc. 

Bằng cách lên kế hoạch cho các đợt bắn để tiêu diệt càng nhiều UAV cùng một lúc càng tốt, Hải quân Mỹ hiện đang nâng cấp phần mềm Aegis để xử lý nhiều mục tiêu đến đồng thời. Tuy nhiên, người ta nghi ngờ liệu một khẩu súng có thể giải quyết được nhiều mục tiêu tấn công đến từ mọi hướng cùng một lúc hay không.

Các nhà phát triển các biện pháp chống máy bay không người lái hy vọng sẽ khắc phục điều đó bằng cách sử dụng vũ khí laser. Các tia laser tấn công mục tiêu với tốc độ ánh sáng, có nguồn cung cấp đạn dược không giới hạn và chi phí dưới 1 USD cho một lần bắn. 

Câu hỏi quan trọng là một hệ thống laser như vậy có thể phát hiện, theo dõi và nhắm mục tiêu nhanh đến mức nào, đồng thời chùm tia phải phát trên mục tiêu trong bao lâu để tiêu diệt mục tiêu đó. Toàn bộ quá trình có thể mất vài giây và tia laser sẽ không thể tiếp tục lặp lại quy trình trên các mục tiêu khác cho đến khi hoàn tất. 

Như với khẩu súng Phalanx, một tính toán đơn giản minh rằng các tia laser chống máy bay không người lái chỉ có thể tiêu diệt một số lượng nhỏ kẻ tấn công. Tia laser có thể sẽ là mục tiêu ưu tiên nếu thậm chí một máy bay không người lái vượt qua được vì việc tiêu diệt vũ phòng thủ này sẽ mở đường cho một cuộc tấn công tiếp theo.

Do đó, một tài liệu của quân đội Mỹ đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc ngăn chặn máy bay không người lái trước khi chúng có thể cất cánh. Các xưởng và nhà điều hành máy bay không người lái cần phải bị tiêu diệt. Tuy nhiên, UAV giá rẻ có thể được sản xuất ở bất cứ đâu, vì vậy việc tìm ra cơ sở sản xuất hay nơi tập kết của loại vũ khí này là quá khó. 

Không chỉ các nhóm phiến quân hoặc lực lượng ly khai mới bắt đầu sản xuất và sử dụng UAV giá rẻ, mà nhiều cường quốc quân sự cũng đã bắt tay vào chế tạo nhiều mẫu UAV giá rẻ, với tiềm lực lớn như Trung Quốc, Nga, họ có thể chế tạo ra rất nhiều mẫu UAV có giá thành chưa đến 1.000 USD, nhưng về chi phí và hiệu quả, chúng là những vũ khí rất hiệu quả và được ưa chuộng.

Cuộc xung đột Nga- Ukraine là một địa điểm khác để các loại UAV phô diễn sức mạnh và thay đổi cách hiểu của thế giới về chiến tranh hiện đại. Rất nhiều UAV đã được các bên tung vào chiến trường, và kết quả là các bên tham chiến phải chịu rất nhiều thiệt hại.

Cường quốc kinh tế và quân sự hàng đầu như Mỹ cũng đang "đau đầu", cố gắng tìm cách khắc chế loại vũ khí này, nhưng vẫn chưa có giải pháp thực sự hiệu quả. Điều này càng chứng tỏ sự nguy hiểm của UAV giá rẻ trong chiến tranh sắp tới. Máy bay không người lái giá rẻ sẽ vẫn là một mối nguy hiểm thực sự cho đến khi hệ thống phòng thủ đầy đủ được thiết lập.

Cập nhật tin tức công nghệ mới nhất tại fanpage Công nghệ & Cuộc sống