Nhận diện vũ khí: "Mắt thần" tỷ đô của Mỹ bị Iran tuyên bố hạ gục

Vậy AN/FPS-132 có gì đặc biệt và nếu nó bị tấn công, hư hại thì có ảnh hưởng gì tới cuộc xung đột đang diễn ra?

Khi radar cảnh giới quan trọng như vũ khí cấp chiến lược

Radar AN/FPS-132 thuộc Chương trình Hệ thống radar cảnh báo sớm nâng cấp (Upgraded Early Warning Radar) của Không quân Mỹ. Hệ thống được chế tạo bởi Tập đoàn Raytheon với chi phí khoảng 1,1 tỷ USD.

Về tính năng kỹ thuật, AN/FPS-132 là hệ thống radar mảng pha thể rắn hoạt động ở băng tần UHF, với 3 mặt anten quét điện tử chủ động (mỗi mặt bao phủ 120 độ). Thiết kế này giúp radar giám sát 360 độ mà không cần cơ cấu quay trục cơ khí tạo lệch pha như các loại radar quét thụ động.

Mỗi anten mảng pha chứa hơn 2.600 module thu phát, công suất hơn 2,5MW. Hệ thống có khả năng phát hiện và theo dõi tên lửa đạn đạo từ khoảng cách lên đến 5.000km. Trạm hoạt động trong dải tần siêu cao và sử dụng nguyên lý radar vượt đường chân trời nhờ khả năng phát và đo sóng phản xạ từ tầng điện ly. Trạm radar AN/FPS-132 tại Qatar là một công trình đồ sộ với các phần trên mặt đất và dưới lòng đất có tổng chiều cao khoảng 40m.

Hệ thống radar AN/FPS-132. Ảnh: Defense News

Nhờ hệ thống cảm biến cực nhạy, radar AN/FPS-132 có thể phát hiện sớm các vụ phóng tên lửa ngay khi chúng vừa rời bệ phóng và tăng tốc để tạo thế năng tấn công mục tiêu. Các tham số này được AN/FPS-132 thu thập và thông qua hệ thống siêu máy tính để theo dõi đồng thời hàng trăm mục tiêu, phân loại chính xác đâu là đầu đạn thật, đâu là mồi bẫy; tính toán quỹ đạo bay cũng như điểm rơi dự kiến chỉ trong vài giây.

Khác với thế hệ radar cũ, phiên bản Block-5 được triển khai tại Qatar được nâng cấp để kết nối theo thời gian thực với hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo của Mỹ và đồng minh tại khu vực Trung Đông.

“Mắt thần” không thể thay thế

Theo đánh giá của Tạp chí quân sự Topwar, hệ thống radar AN/FPS-132 có thể coi như “Mắt thần" của toàn bộ hệ thống phòng thủ tên lửa với khả năng định vị, xác định và tính toán phần tử tên lửa mục tiêu chỉ trong khoảng 1 phút.

Tầm quan trọng của AN/FPS-132 trong hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ tại Trung Đông là không thể thay thế, đặc biệt là nhằm đối phó với Iran. Đặt tại căn cứ không quân Al Udeid ở Qatar, vốn là trung tâm chỉ huy lớn nhất của Mỹ ở Vùng Vịnh, radar AN/FPS-132 là “con mắt” chiến lược lớn nhất của Mỹ trong khu vực, giám sát toàn bộ hoạt động tên lửa đạn đạo của Iran và các lực lượng ủy nhiệm.

Nó cung cấp dữ liệu thời gian thực để hỗ trợ các hệ thống phòng thủ tên lửa THAAD, Patriot và các đơn vị phòng không khu vực, giúp Mỹ và đồng minh có thêm thời gian phản ứng, dẫn bắn chính xác và phối hợp đánh chặn. Tại Trung Đông, Mỹ chỉ triển khai duy nhất 1 hệ thống AN/FPS-132.

Chính vì thế, khi hệ thống radar AN/FPS-132 được phía Iran tuyên bố vô hiệu hóa (căn cứ theo các hình ảnh vệ tinh từ nguồn Planet Labs và Middlebury Institute), năng lực cảnh báo sớm các vụ phóng tên lửa của Mỹ bị suy giảm đáng kể. Vấn đề này càng trở nên nghiêm trọng khi ngay sau đó, Iran tiếp tục tung các đòn tấn công chính xác, phá hủy nhiều hệ thống radar cảnh giới và dẫn bắn AN/TPY-2 thuộc cơ cấu các tổ hợp phòng thủ tên lửa THAAD đắt giá. Điều này đồng nghĩa với việc “loại khỏi vòng chiến đấu” các loại vũ khí đánh chặn tên lửa mạnh mẽ này.

Hình ảnh trạm radar AN/FPS-132 bị hư hại thông qua ảnh vệ tinh của Planet Labs và Middlebury Institute. Ảnh: TopWar

Nếu radar AN/FPS-132 tại Qatar bị vô hiệu hóa, thời gian phát hiện và cảnh báo tên lửa tấn công, đặc biệt là từ Iran, bị rút ngắn xuống chỉ còn vài chục giây. Trong phòng thủ tên lửa, việc càng phát hiện sớm tên lửa của đối phương đồng nghĩa với việc có nhiều thời gian đưa ra phương án đánh chặn. Ngoài ra, các tổ hợp phòng thủ tên lửa THAAD và Patriot khi mất nguồn dữ liệu chính xác buộc phải dựa nhiều hơn vào hệ thống radar tự thân hoặc trinh sát vệ tinh, vốn kém hiệu quả hơn trong môi trường tác chiến phức tạp tại Trung Đông.

Tạp chí quân sự The War Zone nhận định, đòn đánh của Iran nhằm vào radar AN/FPS-132 là một “cú đánh mù” nghiêm trọng, có thể làm suy yếu toàn bộ khả năng phòng thủ tên lửa của Mỹ và đồng minh trước các đợt tấn công bão hòa bằng tên lửa và UAV của Iran. Việc thay thế hệ thống radar mới có thể tiêu tốn hàng trăm triệu USD và mất nhiều năm để chế tạo, lắp đặt anten mảng pha mới do công nghệ phức tạp và đắt đỏ.

Sự việc trên không chỉ là tổn thất về mặt khí tài, mà còn là đòn giáng mạnh vào chiến lược răn đe của Mỹ tại Trung Đông, buộc Washington phải tái đánh giá hệ thống phòng thủ khu vực trong bối cảnh xung đột với Iran chưa có dấu hiệu sớm hạ nhiệt.